بر خلاف سایر درمان های دندانپزشکی ،کار درمان ارتودنسی با اتمام درمان به پایان نمی رسد؛ چه بسا می توان گفت که کار اصلی درمان ارتودنسی پس از درآوردن وسایل ارتودنسی شروع می شود. اگر درمان ارتودنسی را به مسابقه فوتبال تشابه دهیم، خود درمان نیمه اول بازی است و حفظ نتایج درمان نیمه دوم بازی و غیره. مهمترین گلایه ای که از بیماران ارتودنسی می شنویم برگشت درمان است. البته در اینجا قصد پرداختن به علت این موضوع را نداریم ( و البته در مقاله ای جداگانه به آن خواهیم پرداخت ) ولی به عنوان یک نکته کمک کننده بایستی یادآوری کنیم که یکی از مهمترین علت های برگشت درمان ارتودنسی ، عدم استفاده مناسب بیماران از همین نگهدارنده ( ریتینر ) می باشد. روال کار به این صورت می باشد که پس از تایید وضعیت نهایی دندان های بیمار توسط متخصص ارتودنسی ،جلسه درآوردن وسایل ارتودنسی برای بیمار تنظیم می شود.
بعضی متخصصین ارتودنسی ،وسایل ارتودنسی هر دو فک را یک جا و برخی دیگر هر فک را بصورت مجزا درمی آورند ( که البته این موضوع بیشتر به سلیقه متخصص ارتودنسی وابسته است ) اما بهر صورتی که اینکار انجام شود، حتماً بایستی برای هر دو فک نگهدارنده ساخته شود.
نوع نگهدارنده ای که توسط هر متخصص ارتودنسی برای هر فک در نظر گرفته می شود نیز به فاکتورهای گوناگونی مرتبط است؛ اما در شایع ترین حالت، متخصصین ارتودنسی معمولاً برای فک بالا نگهدارنده متحرک و برای فک پایین نگهدارنده ثابت ( فیکس ریتیتر ) در نظر می گیرند.
برخی از متخصصین ارتودنسی خود راساً به تحویل ریتینر اقدام می کنند و برخی دیگر انتهای کار را به دندانپزشک یا متخصص دندانپزشکی ترمیمی – زیبایی می سپارند.
بایستی توجه کرد که اساساً با درآوردن وسایل ارتودنسی ، درمان ارتودنسی شما خاتمه می یابد و از این پس آنچه که اتفاق می افتد ،نگهداری نتایج درمان ارتودنسی است و این موضوع عملاً پروسه ای مجزا از درمان ارتودنسی محسوب می شود.
در مورد هزینه نگهدارنده های ارتودنسی نیز بحث سلیقه مطرح است؛ بعضی از متخصصین ارتودنسی این هزینه را روی درمان محاسبه می کنند اما غالباً این هزینه به صورت مجزا و در انتهای درمان دریافت می شود. با توجه به اینکه تعیین هزینه نگهدارنده ارتودنسی نیز به مانند تعیین خود هزینه درمان ارتودنسی به فاکتورهای بسیاری وابسته است ( که سابقاً در مقاله ای مجزا به طریقه تعیین هزینه و قیمت ارتودنسی پرداخته ایم ) عملاً محاسبه و قیمت گذاری آن به فاکتورهای متعددی وابسته است.
هزینه نگهدارنده ارتودنسی در بیمه های تکمیلی نیز مجزای از درمان ارتودنسی محاسبه گردیده است و طبیعتا هر سال نیز بر اساس هزینه های جاری سالانه تغییر می کند. این تعرفه برای تحویل ریتینر متحرک یا فیکس ریتینر در نظر گرفته شده است و بدیهی است که اگر بعداً نیاز به تجدید یا ترمیم ریتینر ارتودنسی باشد ، نیاز به هزینه های اضافی خواهد بود.
با نوسانات ارزی که در سال ۱۳۹۷ در کشورمان رخ داد، بهای تمام شده بسیاری از مواد و تجهیزات ارتودنسی به یکباره افزایش یافت. بیمه های تکمیلی نیز تا حدی تعرفه و هزینه نگهدارنده ارتودنسی را در این سال تغییر دادند به نحوی که قیمت نگهدارنده ارتودنسی در سال ۱۳۹۸ بر أساس همین جهش ارزش گذاری شد و این هزینه مربوط به نگهدارنده ارتودنسی هر فک می باشد چه ریتینر ثابت باشد و چه نگهدارنده متحرک.شیوع بیماری کرونا در أواخر سال ۱۳۹۸ و همچنین نوسانات ارزی سال ۱۳۹۹ مجددا” روی قیمت نگهدارنده های ارتودنسی تاثیر گذار شد و بهای تمام شده آنرا مجددا” با جهش مواجه کرد.موضوع جهش ارزی در سال ۱۴۰۱ مجددا” جهش تورمی راب تمامی خدمات و از جمله ارتودنسی وارد نمود به نحوی که قیمت ارز در طول سال ۱۴۰۱ دو برابر شد.هزینه نگهدارنده ارتودنسی در سال ۱۴۰۲ نیز متاثر از همین شوک تورمی،جهش عمده ای را نسبت به سال ۱۴۰۱ نشان می دهد.
در بحث هزینه نگهدارنده ارتودنسی سه موضوع مطرح است.ابتدا وقت و تخصصی است که متخصص ارتودنسی بابت طراحی و تهیه این نگهدارنده ها می گذارد؛دوم هزینه های لابراتواری است که ساخت یک نگهدارنده بر مجموعه ارتودنسی تحمیل می کند و در نهایت ضمانت اجرایی کارکرد مناسب این نگهدارنده ارتودنسی برای مراجعه کننده ای است که درمان آن به پایان رسیده است.در حقیقت بحث ریتینر فرای ساخت یک وسیله و تحویل آن می باشد و عملا” خود درمانی مجزا محسوب می شود؛ درمانی که حفظ نتایج را به دنبال دارد.
متخصصین ارتودنسی مختلف تعرفه های مختلفی را بابت هزینه هر فک نگهدارنده دریافت می نمایند اما باید دانست که هزینه ساخت هر فک نگهدارنده در بیمه های تکمیلی(که تعرفه نیمه دولتی محسوب می شود)برای هر فک هشتصد هزار تومان می باشد که البته با توجه به دو برابر شدن قیمت ارز در سال ۱۴۰۱ به نظرمی رسد در سال ۱۴۰۲ جهش عمده ای را تجربه نماید.
واقعیت امر این است که برگشت نتایج ارتودنسی یک قسمت کتمان ناپذیر از این درمان است، به این معنا که نمی توان دندانها را تا آخر عمر مانند روز آخر درآوردن وسایل ارتودنسی در موقعیت ایده آل حفظ نمود، اما در مورد میزان برگشتی که در مورد درمان های ارتودنسی رخ می دهد نیز اغلب اغراق می شود.
اغلب بیماران کوچکترین برگشت یا تغییر در دندانها را به حساب از دست رفتن نتایج می گذارند، اما حقیقت امر این است که در بدترین شرایط، میزان برگشت درمان زیر ٢٠درصد می باشد و نبایستی هرگونه تغییر کوچک نسبت به روز آخر ارتودنسی را به حساب برگشت درمان گذاشت.
اگر از آن دسته از بیمارانی هستید که حتی کوچکترین برگشت درمان ارتودنسی را هم نمی پسندید بایستی خودتان هم در مرحله نگهداری درمان همراهی و همکاری نمایید. می توان با نظارت بر روند نگهداری نتایج درمان از همین برگشت جزیی درمان نیز جلوگیری کرد.
همانطور که عنوان شد درمان ارتودنسی با درآوردن براکت های ارتودنسی خاتمه می یابد و فرد ازین پس وارد دوره جدیدی از درمان می سود به نام فاز نگهداری درمان ارتودنسی .
در این قسمت نیز متخصین ارتودنسی بسته به صلاحدید خود عمل می کنند. عده ای روند نگهداری درمان را خود بر عهده می گیرند و برخی دیگر نیز پس از باز کردن وسایل ارتودنسی ، با نامه ارجاع،این روند را به دندانپزشک خانوادگی یا ارجاع دهنده فرد به ارتودنسی می سپارند. به هر طریقی که عمل شود لازمست که خود فرد نیز مسئولیت مراجعه پس از درمان را بپذیرد.
نگهدارنده های متحرک ، وسایلی مصرفی هستند و بسته به طریقه استفاده از آن ها لازم خواهد بود که هر چند ماه یکبار تجدید شوند.
نگهدارنده های متحرک چه بصورت شفاف ساخته شوند و چه بصورت پلاک متحرک معمولاً زودتر از ریتینرهای فک پایین نیاز به ساخت مجدد خواهند داشت. در عمر و دوام این نگهدارنده ها ، بیشتر از کیفیت ماتریال ساخت ،استفاده درست فرد تاثیر دارد. عادت دندان قروچه فرد و خوردن مواد غذایی سفت با آن ها بیشترین تاثیر را در شکستن و نیاز به ساخت مجدد آن ها دارد. فیکس ریتینرهای فک پایین معمولاً دوام بیشتری دارند و اگر فرد مواد غذایی سفت را بطور ناگهانی گاز نزند، سال ها عمر می کنند.
اینجا هم پیشگیری بهتر از درمان است! اگر می خواهید که بابت ترمیم نگهدارنده های ارتودنسی مشمول پرداخت هزینه اضافی نشوید، بهتر است سالانه یکبار آنها را به متخصص ارتودنسی خود نشان دهید.
ویزیت دوره ای این نگهدارنده ها ( بخصوص فیکس ریتینرها ) به متخصص ارتودنسی شما کمک خواهد کرد که نظارت کامل بر فاز نگهداری درمان داشته باشد و شما را از پرداخت هزینه های اضافی ترمیم ریتینرها معاف خواهد کرد.