وزیرخارجه هم دیروز در پستی اینستاگرامی از «حمایت های بی دریغ مردم عزیز و دلاور ایران، نخبگان ارجمند و مسوولان محترم در طول دوران خدمتگزاری به ویژه در ۳۰ ساعت گذشته» تشکر کرد. موضوعی که می تواند نشان دهنده پایان ماجرای استعفا و بازگشت وزیرخارجه به دولت باشد. روحانی در نامه اش خطاب به وزیرخارجه، ضمن تایید دغدغه ظریف درباره «حفظ شأن و اعتبار وزارت خارجه» گفت که «همه دستگاه های دولتی یا حاکمیتی در زمینه روابط خارجی باید در هماهنگی کامل با وزارت خارجه» باشند. او همچنین بر «اعتماد رهبری و رئیس جمهور به ظریف» تاکید کرد. در عین حال، رئیس جمهور در این نامه به صورت تلویحی به دلیل استعفای ظریف یعنی «فشارها به دستگاه دیپلماسی و حتی شخص رئیس جمهور» اشاره کرد.
در پایان نامه نیز روحانی، «شادی و پایکوبی دشمنان قسم خورده نظام از جمله رژیم صهیونیستی را مهم ترین دلیل موفقیت «محمدجواد ظریف» و «بزرگ ترین دلیل برای استمرار فعالیت او در سمت وزیرخارجه» توصیف کرد.
اشاره روحانی به توییت روز سه شنبه بنیامین نتانیاهو، نخست وزیر رژیم صهیونیستی است که نوشته بود: «واکنش من به استعفای ظریف: ظریف رفت؛ از دستش راحت شدیم. مادامی که من اینجا هستم، رژیم ایران به سلاح هسته ای نخواهد رسید.»
روحانی در پایان نامه خود خطاب به وزیر امورخارجه، بار دیگر بر «اعتماد خود، مجموعه نظام جمهوری اسلامی و به خصوص مقام معظم رهبری به وزیرخارجه» تاکید کرد ه است.
در شرایطی که از نامه روحانی خطاب به ظریف این گونه استنباط می شد که فشار های خارج از دولت به «دستگاه دیپلماسی، دولت و حتی رئیس جمهور منتخب مردم عامل استعفای ظریف» بوده است، سردار سرلشکر قاسم سلیمانی، فرمانده نیروی قدس سپاه در واکنش به این استعفا ضمن تاکید بر اینکه «مسوول سیاست خارجی جمهوری اسلامی حتما آقای ظریف است»، دلیل استعفای وی را «برخی ناهماهنگی ها در نهاد ریاست جمهوری» اعلام کرد که در نهایت «به گلایه مندی و استعفای ایشان منجر شد.»
موضع سرلشکر سلیمانی حاکی از آن است که اختلافات در درون دولت عامل استعفای وزیرخارجه بوده است.
سرلشکر سلیمانی در همین ارتباط گفت: «حتما آقای ظریف، مسوول سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران است و طی مدت مسوولیت در وزارت امورخارجه کشورمان همواره مورد حمایت و تایید مقامات عالی رتبه نظام، به ویژه مقام معظم رهبری(مد ظله العالی) بوده و هستند.»به گزارش سپاه نیوز، فرمانده نیروی قدس سپاه در واکنش به این موضوع تاکید کرد: « ایشان برای تامین منافع ملی کشور پیوسته اقدامات ارزشمندی را در سطوح گوناگون انجام داده و در مسیر مبارزه با دشمنان قسم خورده انقلاب اسلامی و ملت ایران نیز همراهی لازم را داشته اند.»
سرلشکر سلیمانی با اشاره به عدم حضور ظریف در ملاقات اخیر رئیس جمهور کشور سوریه با روحانی نوشت: «در جریان سفر اخیر آقای بشار اسد به تهران و ملاقات او با آقای دکتر روحانی رئیس جمهور محترم، برخی ناهماهنگی ها در نهاد ریاست جمهوری که مطرح هم شده، منجر به عدم حضور وزیر امورخارجه کشورمان در این ملاقات و متعاقبا گلایه مندی ایشان شده است.»
فرمانده نیروی قدس سپاه تاکید کرد: «قرائن نشان می دهد هیچ گونه تعمدی برای عدم حضور آقای دکتر ظریف در این ملاقات نبوده است و باید تاکید کنم ایشان به عنوان وزیر امورخارجه جمهوری اسلامی ایران مسوول اصلی در حوزه سیاست خارجی کشور هستند.»
سرلشکر سلیمانی در پایان با اشاره به ذوق زدگی ضدانقلاب و دشمنان ملت ایران از این اتفاق گفت: «این ذوق زدگی و سوارشدن بر موج اتفاقی که ناشی از «سهل انگاری اداری» است، هیچ تاثیری بر اراده نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران در پیشبرد اهداف و منافع ملی و نیز پیروزی درخشان جبهه مقاومت اسلامی نخواهد گذاشت و ملت با عظمت ما تحت زعامت و هدایت های مقام معظم رهبری حضرت امام خامنه ای عزیز(مدظله العالی) مسیرآینده روشن و تمدن ساز انقلاب و صیانت از امنیت و منافع ملی خود را با وحدت و جدیت دنبال خواهد کرد.»
همچنین حسام الدین آشنا، مشاور رئیس جمهوری نیز روز سه شنبه در واکنش به استعفای محمد جواد ظریف وزیر امورخارجه در حساب کاربری خود در توییتر نوشته بود: «امان از ناهماهنگی ها!»
پس از مخالفت رئیس جمهور با استعفای وزیرخارجه ایران، ظریف در پیامی اینستاگرامی از حمایت های مردم و مسوولان (به ویژه در ۳۰ ساعت گذشته) قدردانی و ابراز امیدواری کرد که وزارت خارجه با صلابت مسوولیت های خود را به انجام برساند. وی در این نامه به صراحت درخصوص ادامه کار خود اظهارنظر نکرد؛ اما از محتوای پیام این گونه برآورد می شد که به کار در سمت وزیرخارجه ادامه خواهد داد. ظریف روز سه شنبه و در واکنش به خبر استعفای دیپلمات ها و مدیران وزارت امورخارجه در حمایت از ادامه کار او در این وزارتخانه ابراز امیدواری کرده بود که استعفای وی «تلنگری برای بازگشت وزارت امورخارجه به جایگاه قانونی اش در روابط خارجی» باشد.
محمود واعظی، رئیس دفتر رئیس جمهور نیز به بازگشت وزیرخارجه واکنش نشان داد و گفت: «مجموعه دولت همچنان از حضور موثر و با نشاط دکتر ظریف بهره مند خواهد بود.» به گزارش «ایسنا» محمود واعظی در صفحه توییتر خود نوشت: «باعث خوشوقتی است که اعلام کنم به رغم ذوق زدگی دشمنان قسم خورده انقلاب و نظام، با عدم پذیرش استعفای دکتر ظریف از سوی رئیس جمهور، مجموعه دولت همچنان از حضور موثر و با نشاط ایشان بهره مند خواهد بود. »
انسجام در سیاست خارجی
حشمت الله فلاحت پیشه، رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس هم در واکنش به بازگشت ظریف به وزارت خارجه تاکید کرد که با بازگشت او هماهنگی ها در سیاست خارجی بیشتر خواهد شد و شاهد وحدت و انسجام بیشتر در این عرصه خواهیم بود. فلاحت پیشه در گفت وگو با «ایسنا» گفت: «خدا را شکر که استعفای ظریف به گونه ای حل شد که مولفه های قدرت و امنیت ملی کشور را تقویت کرد.»
او با بیان اینکه «جریان های سیاسی در کشور برخورد منطقی و هوشمندانه با موضوع استعفای ظریف داشتند» افزود: «سه جریان اصلی سیاسی در مجلس یعنی فراکسیون های ولایی، مستقلین و امید هم در موضوع استعفای ظریف، مواضع منطقی و در راستای منافع ملی کشور اتخاذ کردند. حتی منتقدین به ظریف هم ضمن قدرشناسی بر لزوم حفظ ثبات در وزارت خارجه و ادامه مسوولیت وزیرخارجه تاکید داشتند.» فلاحت پیشه تاکید کرد: «این یکی از ویژگی های نظام ما است که اگر مشکلی در کشور به وجود می آید آن را با برداشتن یک گام رو به جلو حل می کند. نتیجه استعفای ظریف هم هماهنگی بیشتر در سیاست خارجی، رفع گلایه ها و کدورت ها بود؛ به عبارت دقیق تر می توان گفت نتیجه وحدت و انسجام بیشتر در سیاست خارجی شد.»
رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس با بیان اینکه «بعد از استعفای ظریف دشمنان بیش از قبل شناسایی شدند» تاکید کرد: «موضع نتانیاهو نشان داد که چقدر دشمنان جمهوری اسلامی ایران از همدلی و هماهنگی دولت و ملت نگران هستند ما باید در ادامه راه با درک وضعیت کشور امور را به پیش ببریم و در آینده شاهد هماهنگی های بیشتر باشیم.»
در عین حال حسین امیر عبداللهیان، دستیار ویژه رئیس مجلس شورای اسلامی در امور بین الملل با اشاره به اینکه «ارتباطی میان استعفای ظریف و سفر اسد به تهران وجود ندارد» گفت: «سفر رئیس جمهور سوریه به تهران در این مقطع زمانی پیام پنهان اما بزرگی را در پی داشت.»
به گزارش «ایسنا» امیرعبداللهیان در گفت وگو با شبکه العالم درباره استعفای وزیرخارجه گفت: «برخی از رسانه ها برای اینکه اثر سفر بشار اسد به تهران را کمرنگ کنند با موضوع استعفایی که شاید برای چندمین بار جناب آقای ظریف به رئیس جمهور داده اند همراه و این گونه تحلیل می کنند که بخشی از حاکمیت در ایران موافق سفر آقای بشار اسد نبوده است که من به عنوان یک دیپلمات با صراحت و شفافیت می گویم چه در دوره ای که بنده معاون آقای ظریف بودم و چه بعد از آن بارها دکتر ظریف با بشار اسد در دمشق دیدار داشتند و ایشان بارها در جلسات و پیگیری های صورت گرفته از انجام سفر بشار اسد به تهران استقبال می کرد. از همین رو هیچ ارتباطی در رابطه با موضوع استعفا و حضور اسد در تهران وجود ندارد.»
پس از اعلام استعفای محمد جواد ظریف، تحلیلگران و ناظران سه دلیل را برای استعفای او بر شمردند.
به نظر می رسد که اختلافات فرادولتی و نارضایتی وزیر امورخارجه از موازی کاری های نهادهای غیردولتی در امور روابط خارجی که در بخشی از نامه حسن روحانی نیز به آن اشاره شده، از جمله علل مهم استعفای وی بوده است.
برخی دیگر از تحلیلگران اما اختلاف با شخص روحانی و سایر اجزای دولت را عامل استعفای رئیس دستگاه دیپلماسی توصیف کردند. نامه سردار سلیمانی و عدم حضور ظریف در دیدار روحانی و اسد نیز در همین چارچوب قابل تحلیل است. سومین دسته از کارشناسان، استعفای ظریف را یک تاکتیک از سوی او قلمداد کردند، تاکتیکی که هدف از آن امتیاز گیری از سایر نهاد های دولتی و حاکمیتی بود که در زمینه سیاست خارجی نقش ایفا می کنند. به عبارت دیگر ظریف قصد داشت تا با اعلام این استعفا، با قدرت و اختیارات بیشتری به وزارت خارجه بازگردد و سکان دستگاه دیپلماسی را در دست بگیرد.