محمدحسین حیدری، اولین قاتل سریالی زن را سوژه ساخت مستندی جنایی قرار داده است. از آنجا که قتلxadهای سریالی بیش از هر جرم دیگری وجدان جمعی را جریحهxadدار خواهد کرد، پرداخت مستندگونه به چنین سوژهای به سان راه رفتن بر لبه تیغ است.
قتلxadهای سریالی به عنوان یکی از پدیدهxadهای اجتماعی از جمله خشنxadترین جرایم و ناهنجاریهای اجتماعیاند. اینگونه قتلxadها به جهت فردی و اجتماعی و البته امنیتی و پلیسی از مهمترین جرایم ناامن کننده جامعه نیز محسوب میxadشوند.
سالهاست زنان در درجه نخست و کودکان در درجه دوم، به عنوان اصلیxadترین قربانیان قتلxadهای سریالی بوده و هستند. تاثیر مخرب اینگونه جرایم بسیار گسترده و در عین حال بسیار طولانی مدت است. گاه خاطره ناگوار و آزاردهنده یک قتل سریالی تا سالیان دراز وجدان جمعی را جریحهxadدار میxadنماید. به دنبال هر جنایت سریالی، موجی از ترس و وحشت در منطقه جغرافیایی قتل به وجود میxadآید. بنابراین در جایی که کارشناسان جنایی، روانشناسان، جامعهxadشناسان و جرمxadشناسان به تجزیه و تحلیل این پدیده میxadپردازند، چگونگی پرداخت یک فیلمساز بیش از پیش دارای اهمیت خواهد بود.
سالها قبل مستند گزارشی ضعیفی به نام «و عنکبوت آمد» درباره سعید حنایی قاتل سریالی زنان خیابانی در مشهد ساخته شد اما در مستند مهین با شکلی وفادارانهxadتر به عناصر فیلمیک در پرداختن به قاتلی سریالی مواجهایم. فیلم تا حدود دقیقه ۳۰ با دو بخش روایت خود را پیش میxadبرد. روایت راوی که پرده از جنایتی هولناک بر میxadدارد. این بخش با تلفیق و ترکیب مصاحبهxadهای مسئولان قضایی وقت در قالب گزارش قتلxadها، پازل معماگونه و جنایی را تکمیل میxadکند. بخش دوم با بازسازی داستانی مهین پا به پای بخش دیگر ادامه میxadیابد.
فیلمساز اتومبیل قاتل و صحنهxadهای قتل را در فضای وهمxadگونه و هراسناک شهر قزوین بازسازی میxadکند. همه چیز در کنار هم در هیبت یک افسونگر خانمان برانداز تجسم میxadیابد.
مهین در شهر پرسه میxadزند و طعمهxadهایش را زیر نظر میxadگیرد و نقشه قتل را اجرایی میxadکند. عمل پرسه زدن و آپاراتوس سینمایی هر دو با هم، حضور قاتلی خونسرد را در غیاب ناامنی شهر معنا میxadکند. در بخش داستانی فیلم در ارائه اطلاعات با خساست جلو میxadرود. ابتدا اتومبیل قاتل و آرام آرام چهره او را میxadبینیم. این روند ریتم متعادل و مناسبی در شکلxadگیری داستان به وجود آورده است.
مخرج مشترک داده مصاحبهxadها نشان از حسابشدگی قتلxadها، زن بودن قاتل و آشنا بودن قاتل برای مقتولین دارد. ترکیب این دو بخش با هم به همراه ایجاد بار تعلیقی در کانون مرکزی روایت به علاوه بهره بردن از عناصر فرمی جذابیت و کشش روایی را دوچندان کرده است.
بهره بردن از تدوین در راستای چینش معماگونه اطلاعات، استفاده از دیزالوهای به جا در کشف ابعاد شخصیتی مهین مانند جایی که چهره مهین به تابلویی در منزل او که شیری آهویی در دهان دارد دیزالو میxadشود، استفاده از تاریکی شهر به مثابه مکان ماوقع برای بسط بحرانی که سویهxadهای هولناک جنایت را بیش از پیش از یک موقعیت جغرافیایی فراتر میxadبرد.
دوربین در بازسازی هر قتل خوددارانه بدون نزدیک شدن به مقتولین فقط به محل وقوع جنایت و حول و حوش آن میxadپردازد و از این تمهید در جهت خلق فضایی سرشار از خشونت، ویرانی ارزشxadهای انسانی، سبوعیت و فساد اخلاقی حرکت میxadکند.
از زمان دستگیری مهین بخشی دیگر به روایت اضافه میxadشود. اعترافات و بازسازی صحنهxadهای جنایت با حضور مهین واقعی، از این پس فیلم مکررا میان زندگی خانوادگی (نه اعضای خانواده) مهین چگونگی انجام جنایات، مصاحبهxadها و مهینِ فیکشن و داستانی در رفت و آمد است. از این رهگذر انگیزهxadهای روانی و درونی مهین را خاطر نشان میxadکند. گو اینکه همراه با پیشبرد روایت، فیلم به گونهxadای محسوس رو به سوی انگیزهxadهای فرامتن قاتل نیز میxadپردازد.
با حل و فصل معمای جنایات شمایل مهین به سان موتیفی در نماهای متعدد تکرار میشود تا دلالت بر لایهxadهای پنهانی از شخصیت او داشته باشد که مبین نگاه مضطرب و در عین حال به مثابه کلیدی راهگشا در واکاوی روشxadهای افسارگسیخته او در قتلxadهای آخر باشد. کسی که در ابتدا فقط به خفه کردن طعمهxadهایش اکتفا میxadکرد رفته رفته در سایه رسوب ارزشxadهای انسانی قتل به قتل به فروپاشی روانی رسیده تا آنجا که گویی روانش با محنت و آدمکشی فربهxadتر و جریxadتر میxadشود
فیلم به ورطه حرفxadهای قلمبه چون چگونگی شرایط خانوادگی و محیطی و پایگاه اجتماعی-اقتصادی به عنوان علل مهینxadشدگی نمیxadپردازد و برداشتxadهای فرامتن را به مخاطب آگاه وا میxadنهد. نمای آخر فیلم آنجا که گفته میxadشود چند هفته بعد از اعدام مهین جسد زنی بیرون از شهر کشف میxadشود به اندازه کافی در واکاوی ادامه چنین جنایاتی در سایه نبود تدبیر گویاست.
فیلمساز با استفاده از عناصر روایی و فرمی، مستندی جنایی میxadسازد که بیش از هرچیز در آن پرداخت سینمایی مهم بوده است.
نویسنده: مصطفی یوسف زاده
کپی برداری و نقل این مطلب تنها با ذکر نام بلاگ سینمامارکت جایز می باشد.