تفکر استراتژیک در مقایسه با سایر موضوعات و حوزههای مربوط به استراتژی کمتر مورد توجه قرار گرفته است.
معمولاً با شنیدن نام استراتژی، مباحثی مانند برنامه ریزی استراتژیک، اجرا و پیاده سازی استراتژی، تحول استراتژیک و یا حتی کنترل استراتژیک در ذهن ما تداعی میشود؛ اما تفکر استراتژیک در این میان سهم کمتری را به خود اختصاص میدهد.
حتی بسیاری از کتابهایی که رسماً با عنوان تفکر استراتژیک عرضه شدهاند، در نهایت به تکرار جزئیات برنامه ریزی استراتژیک پرداختهاند.
البته علت را هم میتوان حدس زد:
تفکر استراتژیک، از جنس فکر کردن است. در واقع کسی که برای تقویت تفکر استراتژیک وقت میگذارد، یک شیوهی فکر کردن را در خود تقویت میکند. خروجی فکر هم، چندان ملموس نیست.
کسی که برنامه ریزی استراتژیک انجام میدهد، میتواند یک گزارش چندصد صفحهای جلوی شما بگذارد و بگوید این حاصل کار من است. اما کسی که تفکر استراتژیک دارد باید بگوید:
این نتایج، با وجود ارزش بسیار بالایشان، کمتر به چشم میآیند.
ولی ما در متمم معتقدیم که بدون تفکر استراتژیک، نمیتوان یک استراتژی موفق داشت (حتی اگر هزاران صفحه، سند و مدرک و دفترچه به اسم استراتژی درست شود).
به همین علت، تفکر استراتژیک را به شکل مستقل از استراتژی و به عنوان پیشنیاز دوره مدیریت استراتژیک ارائه کردهایم.
هدف از درس تفکر استراتژیک، آموزش نحوه فکر کردن و اندیشیدن بر پایهی اصول استراتژی است.
تفکر استراتژیک همچنانکه از نامش پیداست، قرار است شیوهای بهتر برای فکر کردن را به ما بیاموزد. به ما کمک کند منابع خود را بهتر ببینیم و ارزیابی کنیم و بتوانیم از فرصتهایی که در محیطمان وجود دارد، بیشترین بهره را ببریم.
اگر چه بسیاری از مثالهای درس تفکر استراتژیک از فضای کسب و کار انتخاب میشوند، اما تفکر استراتژیک قرار نیست صرفاً به بهبود مدیریت کسب و کارها کمک کند. از این منظر میتوان جنس آن را شبیه درس تفکر سیستمی دانست.
تفکر سیستمی هم میتواند در فضای کسب و کار، به صورت گسترده مورد استفاده قرار بگیرد و تأثیرگذار باشد. اما به خوبی میدانیم که اثر اندیشیدن به شیوهی سیستمی به کسب و کار محدود نیست و میتواند بر سایر جنبههای زندگی ما نیز تاثیر بگذارد.
در بسیاری از مردم این حس وجود دارد که تفکر استراتژیک و استراتژیک فکر کردن کار بزرگان است: باید مدیرعامل، مدیر ارشد یا عضو هیأت مدیره باشی تا بتوانی از تفکر استراتژیک حرف بزنی.
ریچ هورواث (Rich Horwath) که کتابهای او یکی از منابع تدوین درس تفکر استراتژیک متمم نیز هست، ماجرای جالبی را تعریف میکند.
او در جلسات و سمینارها از حاضرین میپرسد: «آیا شما با تفکر استراتژیک آشنا هستید و خودتان را یک متفکر استراتژیک میدانید؟»
جالب اینجاست که الگوی پاسخ مخاطبان تقریباً همیشه و همهجا مشابه است.
مدیران ارشد با اطمینان میگویند: بله! قطعا! البته!
مدیران میانی با کمی تردید سرشان را تکان میدهند و به نوعی این ویژگی را – تا حدی – در خودشان تایید میکنند.
کسانی هم که در سطوح پایینتر سازمان هستند، معمولاً در برابر این پرسش سکوت میکنند.
گویی ما جایی در گوشهی ذهن خود پذیرفتهایم که استراتژی و تفکر استراتژیک، مسئلهی بزرگان است.
نه. پاسخ به همین کوتاهی است.
این تفکیک یک کار کاملاً سلیقهای است.
کسانی هستند که معتقدند برنامه ریزی استراتژیک، همان تفکر استراتژیک است که برای آن چارچوب مشخص و شفاف تعریف شده است.
کسانی هم میگویند تفکر استراتژیک پیشنیاز برنامه ریزی استراتژیک است.
عدهای هم – مانند پورتر – خود را در دام این تفکیکها نمیاندازند و میگویند مهم این است که بتوانی تحلیل استراتژیک انجام دهی، با هر روشی که این کار را انجام دهی خوب است.
حتی کسانی هم هستند که میگویند فقط باید تفکر استراتژیک داشته باشید و در دنیای کنونی دیگر برنامه ریزی استراتژیک معنا ندارد:
گروه اخیر بر این باورند که دنیای متلاطم کنونی که هر روز در آن شاهد تغییرات بزرگ هستیم، دیگر جایی برای آن روشهای سنتی برنامه ریزی استراتژیک ندارد.
آنها میگویند در دنیایی که هر روز در حال تغییر است، نمیتوانیم بنشینیم و چشم انداز ده یا بیست ساله بنویسیم و ماتریسهای مختلف را ترسیم کنیم و سند استراتژیک تنظیم کنیم و بعد هم انتظار داشته باشیم که کشتی سازمان، سالها بر همین مسیر که تدوین کردهایم حرکت کند و به مقصد نیز برسد.
این گروه از متخصصان، تفکر استراتژیک را شکل تکاملیافته و جایگزین برنامه ریزی استراتژیک میدانند. ابزاری که بیشتر بر روی بهبود کیفیت تصمیم گیری و انتخاب تمرکز دارد تا تدوین برنامههای رسمی بلندمدت.
پیشنهاد ما این است که – حداقل در این مرحله – خود را گرفتار این بحثها و اختلافنظرها نکنید.
صرفاً به این شکل به مسئله نگاه کنید که سلیقهی ما در متمم این بوده که تفکر استراتژیک را از برنامه ریزی استراتژیک تفکیک کنیم و ابتدا هر چیزی را که به فکر کردن استراتژیک مربوط است، به بحث بگذاریم.
شما در نهایت باید همهی مباحث مرتبط با تفکر استراتژیک، مدیریت استراتژیک و برنامه ریزی استراتژیک را بخوانید و بیاموزید و آنها را بر اساس «اهمیت نسبیشان» کنار هم بگذارید، تا بتوانید در زندگی شخصی و کسب و کار خود، موفقتر عمل کنید.
بر خلاف برخی درسهای متمم که دسترسی به آنها بدون ارائهی پروژه در درسهای پیشنیاز امکانپذیر نیست، ما برای این درس چنین محدودیتی قائل نشدهایم.
با این حال بر این باور هستیم که مطالعه و آشنایی با مفاهیم تفکر سیستمی و تصمیم گیری میتواند به درک عمیقتر این مبحث کمک کند.
ضمناً خود بحث تفکر استراتژیک هم پیشنیاز درس استراتژی کسب و کار محسوب میشود و با مطالعه و یادگیری آن، میتوانید مفاهیم استراتژی کسب و کار را بهتر و عمیقتر درک کنید.
ساختن برای ماندن (کالینز و پوراس)
از خوب به عالی (نوشته جیم کالینز)
Strategic Thinking: A Comprehensive Guide
Strategy and Organization: Realizing Strategic Management
Elevate, Rich Horwath
Deep dive, Rich Horwath
The Strategy Book, Max McKeown
علاوه بر منابع فوق، گوش دادن به سه فایل صوتی زیر که توسط محمدرضا شعبانعلی در قالب فایلهای صوتی رادیو متمم تهیه شده نیز میتواند مفید باشد:
فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک (خطا در ارزیابی منابع)
فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک (ظرفیت جذب منابع)
فایل صوتی مدیریت منابع از دیدگاه تفکر استراتژیک (استهلاک و پرورش منابع)
ثبت نام در درس تفکر استراتژیک
با توجه به اینکه دسترسی به مجموعه درسهای تفکر استراتژیک و مدیریت استراتژیک صرفاً برای اعضای ویژهی متمم وجود دارد و نیز اینکه مطالعهی تدریجی آن با تمرینها و حاشیهها و درسهای جانبی، حداقل سه ماه از وقت شما را خواهد گرفت، پیشنهاد ما این است که برای استفاده از درس، یک اعتبار سه ماهه (۷۰ هزار تومان) یا سه اعتبار یک ماهه (هر ماه ۲۷ هزار تومان) خریداری کنید.
در این سه ماه، علاوه بر درس استراتژی به سایر درسهای متمم و به طور خاص، دوره MBA متمم دسترسی خواهید داشت.
شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشتهاید.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری تفکر استراتژیک به شما پیشنهاد میکند:
سری مطالب حوزه تفکر استراتژیک