یکی از ساخته های تاریخی علی حاتمی فیلم سینمایی حاجی واشنگتن است که در سال ۱۳۶۱ در ایران ساخته شد و همان سال توقیف شد.
این فیلم داستان زندگی غمانگیز حسینقلی خان صدرالسلطنه نخستین سفیر ایران در بلاد «آمِریک» را روایت میکند؛ پس باید در آمریکا ساخته میشد اما به دلیل مشکلات سیاسی دو کشور گروه سازنده ناچار شدند فیلم را در ایتالیا دنبال کنند.
عزتالله انتظامی در گفتگویش با فریدون جیرانی هنگام نمایش تلویزیونی فیلم از اقامت طولانی مدت عوامل در ایتالیا (نزدیک ۵ ماه) اشاره میکند که فیلم با مشکلات مالی فراوان همراه شده بودهاست.
حاتمی فیلم نامهٔ هر سکانس را شب قبلش مینوشته و از زیر در بستهٔ اتاق انتظامی در هتل، به او میرسانده است!
سرانجام فیلم بعد از گذشت سالها از زمان اولین نمایشش در اولین جشنوارهٔ فجر، در سال ۷۷ به نمایش عمومی درآمد.
موسیقی فیلم هم توسط محمد رضا لطفی ساخته شد.
شخصیت اصلی فیلم عزت الله انتظامی در نقش حسین قلی خان (حاجی واشنگتن) است که موقعیت کمیکش در ابتدای فیلم، هرچه جلوتر میرود، تراژیک تر و غمبارتر میشود.
در سال ۱۳۰۶ هجری قمری حاج حسینقلی خان نوری صدرالسلطنه، از سوی ناصرالدین شاه با سمت نخستین ایلچی (سفیر) ایران در ایالات متحده آمریکا به همراه مترجمش میرزامحمود راهی آن دیار میشود.
به دستور حسینقلی خان که از ملاقات با وزیر خارجه و رئیسجمهور وقت آمریکا ذوق زده شده، ساختمان بزرگی به عنوان سفارتخانه اجاره میشود و چند خدمتگزار نیز استخدام میشوند.
مطالب خواندنی:
حسینقلی خان و مترجمش از هتل پارادایز به آنجا نقل مکان میکنند.
میرزامحمود که در واقع به منظور تحصیل طب با ایلچی همراه شده، حاج حسینقلی خان را که در سفارت هیچ مراجعه کنندهای ندارد ترک میکند و به دانشگاه میرود.
به تدریج بودجه سفارتخانه قطع میشود و حاجی به ناچار خدمتگزاران را اخراج میکند.
حاجی که از دوری دخترش سخت بیتاب است و احساس تنهایی میکند.
رئیس جمهور را در لباس ساده یک کابوی در سفارتخانه میبیند و پذیرایی کاملی از او میکند و گزارش این دیدار را با جزییات ثبت میکند.
اما در پایان درمی یابد که رئیسجمهور پس از پایان دوره ریاست جمهوری اش انتخابات را به رقیب واگذار کرده و حالا کشاورزی است که به دلیل علاقه به پسته ایرانی، آمده تا روش کاشت و برداشت آن را از حاجی بپرسد.
مراجعهکننده بعدی سفارتخانه یک سرخپوست فراری است که برای پناهنده شدن به حاجی روی آوردهاست.
حاجی زیر فشار دولت آمریکا و نیز میرزامحمود که ادامه تحصیلش را به دلیل رفتار حاجی در خطر دیده، قرار میگیرد؛ اما تسلیم نمیشود.
سرانجام با فراخوانده شدن حاجی به وطن، مأموریت اولین سفیر تحقیرشده ای که خود را یک تبعیدی به مکانی دور از کشور میپندارد، به پایان میرسد.
در تهران مقامی تازه برای حاجی در نظر گرفته شدهاست.
عزت الله انتظامی
اسماعیل محمدی
ریچارد هریسون
لودویکو دللویویو
دینو ماریو
ماریو دوناتونه
ماسیمو ژیگانتی