«بمبارانِ بیپایانِ اخبار و شایعات و عکس، از ما دیوانگانی معتاد به دریافتِ اطلاعات ساخته. این اتفاق، مرا نابود کرد و ممکن است با شما هم چنین کند.»
کال نیوپورت (Cal Newport) مقدمهی کتاب مینیمالیسم دیجیتال (Digital Minimalism) را با این نقل قول آغاز میکند و در ادامه، از دردسرهای زندگی با ابزارهای نوین ارتباطی سخن میگوید:
«آدمها به فیسبوک ملحق شدند تا با دوستهاشان در سراسر جهان در ارتباط باشند، اما نتیجه این شد که دیگر نمیتوانستند بدون چشمبرداشتن از صفحهی گوشیشان، با دوستی که آن طرف میز – درست روبهروشان – نشسته بود، مکالمهای چنددقیقهای برقرار کنند.»
نیوپورت، در کتاب خود، با کسانی که به زعم او، راهکارهای پیشپاافتادهای را برای رهایی از اعتیاد به تکنولوژی پیشنهاد میکنند، با نیش و کنایه، برخورد میکند.
او توضیح میدهد که مسئله را نمیتوان با کمی دورتر گذاشتن موبایل، غیرفعال کردن نوتیفیکیشن و یا تخصیصِ یک روز در هفته به جدایی از تکنولوژی حل کرد:
[من] با تمرکز روی این موضوع به نتیجه رسیدهام که به جای اینها به یک جور «فلسفهی استفاده از فناوری» تماموکمال نیاز دارید که در ارزشهای شما ریشه دارد و به سوالات شما دربارهی هر کدام از این ابزارها و چگونگیِ استفاده از آنها به شکل مفصلی جواب میدهد و همینطور، کاری میکند که قابلیتِ بیتفاوتشدن نسبت به مسائل را به دست بیاورید.
… من اسم آن را «مینیمالیسم دیجیتال» میگذارم؛ فلسفهای که معتقد است هر چه کمتر از فضای مجازی استفاده کنید، موفقیت، بهره و لذتتان از زندگی بیشتر خواهد شد.
… کلید پیشرفت در دنیای فوقِ مدرنِ ما، صرف زمان کمتر برای استفاده از فناوریست.
سخت است که حرفهای نیوپورت را «یک فلسفهی جدید» بدانیم. تکرار برخی نکات ساده دربارهی شرطی شدن و نقل پارهای مطالعات از روانشناسی اجتماعی، در کنار نقل مطالبی که پیش از این در کتابهای کسانی مانند نیر ایال (کتاب قلاب) و آدام آلتر (کتاب مقاومتناپذیر) آمده، آنقدر نیست که بتوان آن را یک فلسفهی تازه دانست.
خصوصاً اینکه کتاب در بخش پایانی خود، به همان توصیههایی میرسد که در ابتدا آنها را مسخره کرده بود: پیاده روی کنید؛ گوشی موبایل را در داشبورد ماشین خود بگذارید؛ خودتان را با ساختن چیزی یا تعمیر چیزی دیگر سرگرم کنید.
اما با این حال، کتاب مینیمالیسم دیجیتال، برای کسانی که حس میکنند بیش از حد به تکنولوژی معتاد شدهاند و دائماً در اینستاگرام و واتسآپ و تلگرام و سایر ابزارهای ارتباطی فرو رفتهاند، مفید است.
نیوپورت کتاب را به دو بخش تقسیم میکند: در بخش اول میکوشد خواننده را متقاعد کند که هیچچیز جایگزین زندگی واقعی در دنیای واقعی و تعامل رو در رو با انسانها نمیشود. در بخش دوم هم به تکنیکهایی برای کاهش اعتیاد به موبایل، اینترنت و شبکه های اجتماعی میپردازد.
دیجیتال دیتاکس مفهوم کلیدی مورد توجه اوست:
روند پاکسازی به این صورت است که باید به مدت سی روز از تمامیِ فعالیتهای اختیاریِ آنلاین اجتناب کنید.
در طول این مدت، همهی چرخههای اعتیادی را که ابزارهای دیجیتال میتوانند ایجاد کنند ترک میکنید و شروع میکنید به کشف دوبارهی فعالیتهای غیردیجیتالیای که در شما حس رضایتمندیِ عمیقی ایجاد میکنند.
مثلاً میتوانید پیادهروی کنید، حضوری با دوستانتان صحبت کنید، به انجمنها بپیوندید، کتاب بخوانید یا حتا به ابرها خیره شوید.
از همه مهمتر، این پاکسازی به شما فضا میدهد تا بتوانید چیزهایی را که در زندگی بیش از هر چیزی برایتان ارزش دارد از نو کشف کنید.
در پایان این سی روز، تعداد کمی از فعالیتهای آنلاینی را که به دقت انتخاب شدهاند و معتقدید منفعتِ زیادی برای چیزهای ارزشمند در زندگی شما به همراه دارند، به برنامهتان برمیگردانید.
با هم چند بخش دیگر از کتاب را هم میخوانیم:
برای خیلیها، اعتیاد واژهی ترسناکیست. در فرهنگ عامه، تصویر یک معتاد مشابه کسیست که جواهرات مادرش را میدزدد! اما از دیدگاه روانشناسان، اعتیاد تعریف دقیقی دارد که فاقد این تصویرسازی است:
برای مثال: «اعتیاد شرایطی است که در آن، فرد به استفادهی مکرر از یک ماده اقدام میکند، یا رفتاری را تکرار میکند و پاداشی که از آن میگیرد، انگیزهای قوی برای تکرار مداوم آن رفتار – بدون توجه به عواقب مضرش – ایجاد خواهد کرد.»
تا همین اواخر، تصور میشد که اعتیاد فقط شامل الکل و مواد مخدر است.
… وقتی انجمن روانپزشکی آمریکا نسخهی پنجم راهنمای تشخیصی و آماری اختلالات روانی (DSM) را در سال ۲۰۱۳ منتشر کرد، برای اولین بار از اعتیاد رفتاری به عنوان یک مشکل قابلتشخیص نام برده شد.
آلتر توضیح میدهد هر بار که شخصی مطلبی را در یکی از صفحات [شبکه های اجتماعی] منتشر میکند، در واقع مشغول قمار کردن است. آیا لایک (یا بازتوییت) خواهد گرفت یا بدون بازخورد رها خواهد شد؟
در حالت اول – چنانچه یکی از مهندسان فیسبوک از آن تعبیر میکند – شخص دچار حس شادی و سرخوشی کاذب میشود و در حالت دوم، احساس ناخوشایندی به او دست میدهد.
در هر دو حالت [درست مانند قمار کردن] به سختی میتوان نتیجه را پیشبینی کرد.
این تأثیر بر اساس اصول روانشناسیِ اعتیاد، کلِ عملِ پستگذاشتن و چک کردنِ گوشی را به فعالیتی بهشدت خوشایند تبدیل میکند.
همانطور که گفته شد، ناراحتیِ ما در رابطه با فناوریهای جدید، اصلاً به مفید یا غیرمفید بودن آنها ربطی ندارد.
مشکلِ ما از دست دادنِ حسِ استقلال در زندگی روزمرهمان است.
ما ابتدا به دلایل بسیار کماهمیت وارد این فضاها شدیم. این ابزارها را خریداری کردیم تا به وضعیت رابطهی عاطفیِ دوستانمان در فیسبوک سرک بکشیم؛ یا برای اینکه نیاز نداشته باشیم دو دستگاه آیپاد و موبایل را جداگانه با خودمان حمل کنیم [به سراغ گوشیهای کاملاً هوشمند رفتیم].
اما سالها بعد متوجه شدیم که این ابزارها آنچنان بر ما مسلط شدهاند که چگونگی گذراندن اوقات فراغت، این که چه حسی باید داشته باشیم، و حتا رفتارهامان را هم تعیین میکنند.
نیوپورت سه اصل کلی برای مینمالیسم دیجیتالی تعریف میکند.
اصل اول | درهمریختگی هزینه دارد
مینیمالیستهای دیجیتال به درستی تشخیص دادهاند که بههمریختنِ توجه و زمانشان با تعداد زیادی ابزار، برنامه و خدمات فضای مجازی، باعث ایجاد هزینههای اضافیای میشود که ضرر آنها رویهمرفته از فایدهای که هر کدامشان دارد خیلی بیشتر است.
اصل دوم | بهینهسازی بسیار مهم است
مینیمالیستهای دیجیتال میدانند تشخیص اینکه یک فناوری خاص به آنها در جهت رسیدن به اهداف و ارزشهاشان کمک میکند یا نه، گام اول است. و این که برای استخراج تمامیِ فواید نهفته در یک ابزار، اول باید با دقت روش استفاده از آن را بررسی کرد.
اصل سوم | استفادهی درست و آگاهانه از فناوری رضایتبخش است
مینیمالیستهای دیجیتال از پایبندیشان به استفادهی آگاهانه و ارادی از امکانات و فناوریهای فضای مجازی احساس رضایت میکنند. منشاء این احساس رضایت تصمیمهای دقیقی است که به زندگی آنها معنای بسیار میبخشد.
مینیمالیسم دیجیتال از دو جنبه ممکن است خوانندهی ایرانی را آزار دهد و از یک جنبه هم، ناقص به نظر برسد.
یکی اینکه بخشهای بسیاری از آن، شما را به یاد صدا و سیمای خودمان میاندازد: نیوپورت بارها توضیح میدهد که مردم از اینکه موبایل را کنار گذاشتهاند و از شبکههای اجتماعی بیرون آمدهاند، ابراز خوشحالی میکنند و میگویند بیشتر وقت کردهاند به خانواده و دوستانشان سر بزنند.
دیگر اینکه، مثالهای متعددی از شخصیتهای آمریکایی و برنامههای تلویزیونی آمریکایی در کتاب وجود دارد که ممکن است برای خوانندهی ایرانی جذاب نباشد.
جنبهی نقصآمیز آن هم این است که برای ما ایرانیان، شبکههای اجتماعی، جایگزین منابع رسمی خبری هستند. بنابراین بخشی از اعصابخُردیها و حرصخوردنهایمان، به خاطر پیگیری اخبار در شبکههای اجتماعی است و نه فقط تشنه بودن برای لایک و دیدهشدن و دیدن دیگران. این بخشی است که کمتر مورد توجه نیوپورت قرار داشته است.
اما با همهی اینها، اگر میخواهید به سراغ دیجیتال دیتاکس بروید و مدتی از شبکه های اجتماعی دور باشید، کتاب مینیمالیسم دیجیتال یک گزینهی خوب است.
این کتاب توسط سمانه پرهیزکاری به فارسی ترجمه شده و انتشارات میلکان آن را به بازار عرضه کرده است.
[ لینک مرتبط: خرید کتاب مینیمالیسم دیجیتال (شهر کتاب آنلاین) ]
[ لینک مرتبط: خرید کتاب مینیمالیسم دیجیتال (سیبوک) ]
شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشتهاید.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری مدیریت زمان به شما پیشنهاد میکند:
سری مطالب حوزه مدیریت زمان