فرض کنید در شهری زندگی میکنید که در آن رستوران ژاپنی وجود ندارد و شما علاقه دارید یک رستوران ژاپنی در آنجا تأسیس کنید. آیا ترجیح میدهید نخستین رستوران ژاپنی را تأسیس کنید؟ یا اینکه فکر میکنید ریسک چنین کاری بالاست و ترجیح میدهید یک نفر دیگر این کار را بکند و شما دومین رستوران را راهاندازی کنید؟
فرض کنید یک ناشر تخصصی در حوزهی مدیریت در حال فعالیت است. فردی به شما مراجعه میکند و میگوید میخواهد وارد این بازار شود و به عنوان یک ناشر بزرگ مدیریت فعالیت کند. آیا این دوم بودن را مزیت میدانید یا نقطه ضعف؟
حالا به سوال دیگری فکر کنید. چند شرکت بزرگ تاکسی اینترنتی در کشور فعالیت میکنند که اسنپ و تپسی بزرگترین آنها هستند. فرض کنید امروز یک شرکت تازه تصمیم میگیرد وارد این بازار شود. آیا برای این شرکت، شانسی قائل هستید؟ اگر پاسختان مثبت است، چنین شرکتی در چه شرایطی میتواند به موفقیت امیدوار باشد؟
همهی این پرسشها، به مسئلهی تقریباً مشابهی اشاره دارند: مزیتها و چالشهای اول بودن، دوم بودن و آخر بودن.
این موضوعی است که همیشه در استراتژی کسب و کار مورد بحث قرار میگیرد و شما هم باید با جنبههای مختلف آن به خوبی آشنا باشید.
چند دهه قبل، این تصور حاکم بود که پیشگامی یک مزیت است.
به این معنا که وقتی یک کسب و کار، پیش از سایر رقبا وارد یک بازار میشود یا محصولی را قبل از دیگران عرضه میکند، از مزایا و فرصتهایی بهرهمند میشود که دیگران از آن بیبهره خواهند ماند.
این تصور معمولاً با یک استعارهی نظامی توضیح داده میشد:
در نبرد زمینی، نخستین کسی که یک زمین را فتح میکند و بر بلندیهای آن مستقر میشود، بر دیگرانی که بعداً میرسند، سلطه و برتری دارد.
دیگران باید برای شکست دادن او تلاش و زحمت فراوانی را متحمل شوند. اما او فقط کافی است که از قلمرو خودش به خوبی دفاع کند.
طی دهههای اخیر، مثالهای بسیاری به وجود آمدهاند که مزیت پیشگامی را نقض کردهاند. به عنوان مثال، مرورگر Netscape یک مرورگر پیشگام بود. اما مرورگرهای دیگری که پس از آن آمدند، بازار را به کلی از Netscape گرفتند (ماجرا ابتدا از Inteet Explorer شروع شد و سپس Chrome و Firefox و دیگران آمدند).
به عنوان یک مثال دیگر کافی است به Yahoo فکر کنید و اینکه Google با وجودی که دیر به این بازار رسید، توانست بخش بزرگی از بازار را در اختیار خود بگیرد.
مثال نقض برای مزیت پیشگام بودن، صرفاً به حوزهی تکنولوژی و فناوری اطلاعات محدود نیست. تویوتا هم در بازار خودروهای آمریکا، نمونهای از شرکتهایی است که با تأخیر وارد شدهاند و از بسیاری از قدیمیها موفقتر هستند.
امروزه وقتی عبارت مزیت پیشتاز بودن توسط استراتژیستها به کار میرود، دیگر در جایگاه یک گزارهی قطعی نیست، بلکه بیشتر از جنسِ سوال است:
در ادامه به این نوع پرسشها و پاسخ آنها میپردازیم.
شرایط زیر ممکن است باعث شوند پیشرو بودن یا First-mover بودن به یک مزیت ماندگار تبدیل شده و جایگاه یک کسب و کار در بازارش تثبیت شود:
محدودیت در دسترسی کامل به این مجموعه درس
دسترسی کامل به مجموعه درسهای استراتژی و تفکر استراتژیک برای اعضای ویژه متمم در نظر گرفته شده است.
با عضویت ویژهی متمم، علاوه بر دسترسی به این درسها، به درسهای متنوع دیگری نیز دسترسی خواهید داشت که میتوانید فهرست آنها را در اینجا ببینید:
فهرست درسهای متمم
البته از میان درسها و مطالب مطرح شده، شاید بهتر باشد ابتدا مطالعهی مباحث زیر را در اولویت قرار دهید:
مدل ذهنی | تفکر سیستمی
تفکر استراتژیک | تصمیم گیری
دوره MBA (پیگیری منظم مجموعه درسها)
تمرین و مشارکت در بحث
با خواندن این درس، چه مثالی از شرکتهای پیشتاز و پیرو در ذهن شما تداعی شد؟
شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشتهاید.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری استراتژی کسب و کار به شما پیشنهاد میکند:
سری مطالب حوزه استراتژی کسب و کار