الیزابت کوبلر راس، رواندرمانگر مشهور سوییسی-آمریکایی، خیلی وقتها به سبکی حرف میزد که گویی آخرین لحظات زندگی را میگذراند: «دلم برای زندگیام تنگ میشود؛ برای همهی آنهایی که از دستشان دادهام دلتنگ خواهم شد.»
البته شرایط زندگی هم به گونهای پیش رفته بود که او، تجربهی «از دست دادن» را بیشتر و بهتر ببیند و پیش چشم داشته باشد: کوبلر راس، در چند سکتهی متوالی، سلامت خود را از دست داده و تقریباً نیمی از بدنش فلج شده بود. ویلچر و در سالهای آخر، تخت، همدم دائمی او بودند و همین باعث شده بود که او مرگ و از دست دادن را بهتر لمس کند.
اما با همهی اینها، شور و شوق او برای زندگی نیز مثال زدنی است. نویسندهی همکار او، دیوید کسلر، به خوبی توضیح میدهد که اگر خودش بالای سر او نبود و با چشمان خویش آخرین نفسهای او را نمیدید، هیچوقت نمیتوانست باور کند که کوبلر راس ساعت هشت و یازده دقیقهی غروب یک روز تابستانی، جان داده و مرده است.
از شوق زندگی او همین بس که با آن پیکر بیتحرک، حرفهایش را میگفت و دیکته میکرد و نوشتهها را میخواند و اصلاحات مد نظرش را اعلام میکرد و چنان تا لحظهی آخر کار کرد که آخرین کتابش، یعنی دربارهی اندوه و سوگواری بعد از مرگش منتشر شد.
الیزابت اصطلاح «anticipated grief» را بسیار دوست دارد و بارها در کتابهایش بهکار میبرد: «اندوهی که در انتظارش هستیم و میدانیم سر خواهد رسید.»
میدانیم والدین خود را روزی از دست خواهیم داد. میدانیم شریک عاطفی خود را از دست خواهیم داد. میدانیم جان خود را از دست خواهیم داد.
همهی این «از دست دادنها» در مسیر زندگی ما نشستهاند و انتظار ما را میکشند؛ یا شاید باید بگوییم: «ما با انتظار آنها، زندگی خود را میگذرانیم.»
اما این انتظار اندوه باعث نمیشود که بتوانیم اندوه از دست دادن را به سادگی تحمل کنیم. حتی اگر به یک بیماری کشنده هم مبتلا باشیم، باز هم برایمان سخت است که از دست دادن جان را باور کنیم و بپذیریم.
و حتی اگر منطقاً بدانیم خطر تصادف و سانحه و مرگ، همیشه در انتظارِ شریک عاطفیمان است، از نظر احساسی هرگز نمیتوانیم بپذیریم که ممکن است روزی چنین اتفاقاتی واقعاً برای او روی دهد.
از نظر کوبلر راس، ما زمانی که با غم از دست دادن روبرو میشویم، بلافاصله نمیتوانیم آن را بپذیریم. بلکه مراحل پنجگانهای را طی میکنیم تا بتوانیم به تدریج با آن غم، کنار بیاییم.
او نخستین بار در کتاب دربارهی مرگ و مردن این مراحل را توضیح داد و در آخرین کتابش یعنی دربارهی اندوه و سوگواری نیز دوباره کوشید آن مراحل را به شکلی بهتر و شفافتر توصیف کند.
معمولاً رایج است که پنج مرحله سوگواری را به شکل یک نمودار ترسیم میکنند. اما روحیه و حال و هوای نوشتههای کوبلر راس و الگوی فکر کردن او، چندان رنگ و بوی نمودارهای مهندسی را ندارد. خودش هم توضیح میدهد که مراحل سوگواری قرار نیست همیشه و همهجا به یک شکل طی شوند.
بنابراین ما در این درس، نمودار کوبلر راس را ترسیم نمیکنیم و چنانکه خود او دوست داشت، صرفاً مراحل سوگواری و مواجه با اندوه را یک به یک برای شما شرح میدهیم:
تمرین و مشارکت در بحث
آیا شما تا کنون فقدان یا سوگی را تجربه کردهاید که طی آن از مراحل راس کوبلر عبور کرده باشید؟
توجه داشته باشید که بیشتر مثالها و توضیحات این درس با این فرض بود که ما یکی از نزدیکان خود را از دست دادهایم.
اما مراحل سوگ و سوگواری میتوانند در بسیاری از رویدادهای تلخ اجتماعی، در از دست دادن داشتههای مادی و به طور کلی در هر شکلی از فقدان و تغییر وضعیت موجود، تجربه شوند.
شما تاکنون در این بحث مشارکت نداشتهاید.
ترتیبی که متمم برای خواندن مطالب سری حمایت اجتماعی به شما پیشنهاد میکند: