شریان انرژی هند زیر سایه جنگ

طبق گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری: وابستگی هند به نفت روسیه رکورد تازهی ثبت کرده است. بحران در خاورمیانه آسیب‌پذیری‌های دهلی‌نو را در حوزه امنیت انرژی بیش از پیش نمایان کرده و همزمان با محدود شدن عرضه به دلیل درگیری‌ها در خلیج فارس، خریداری نفت خام روسیه توسط هند به بالاترین سطح خود رسیده که تلاش این کشور برای کم شدن وابستگی به مسکو را دشوارتر کرده است.

همان‌طور که فایننشال تایمز به نقل از سومیت ریتولیا، تحلیلگر ارشد موسسه تجاری کپلر نوشته است، دهلی‌نو در ماه‌های ژوئن و ژوئیه روزانه بیش از ۲.۶ میلیون بشکه نفت از روسیه وارد کرده است. این رقم در ماه فوریه ( جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران اواخر فوریه آغاز شد) تنها یک میلیون بشکه در روز بود. اکنون نفت روسیه بیش از نیمی از کل واردات نفت خام هند را تشکیل می‌دهد. داده‌های کپلر مشخص می‌کند که واردات روزانه ۵ میلیون بشکه‌ای هند، به بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ رسیده است.

سال گذشته پس از آنکه دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، دهلی‌نو را به تامین مالی ماشین جنگی مسکو در اوکراین متهم کرد، هند واردات نفت از روسیه را افت داده بود. اما با دور از دسترس ماندن چشم‌انداز توافق میان واشنگتن و تهران، کم شدن شدید جریان عبوری نفت از تنگه هرمز هند را برای تامین نیازهای خود بار دیگر به سوی روسیه سوق داده است. ترامپ نیز در تلاش برای مهار تبعات بحران در خلیج فارس، معافیت‌هایی برای تهیه نفت روسیه صادر کرد.

هند برای تامین بیش از ۹۰ درصد نیاز نفت و گاز خود به واردات وابسته است و درگیری‌های شش ماهه اخیر در خلیج فارس آسیب‌پذیری پرجمعیت‌ترین کشور جهان را در زمینه امنیت انرژی دقیقا آشکار کرده است. نارندرا مودی، نخست‌وزیر هند، در سخنرانی روز استقلال این کشور در ماه جاری امنیت انرژی را نیاز مبرم در زمان حاضر خواند و تاکید کرد که تمرکز همه‌جانبه بر منابع جایگزین اهمیت بالایی دارد.

طبق گزارش اندیشکده دولتی نیتی آیوگ، سوخت‌های فسیلی همچنان نقشی حیاتی در تامین انرژی هند ایفا می‌کنند. زغال‌سنگ نزدیک به ۶۰ درصد و نفت ۲۸ درصد از این سبد را به خود اختصاص داده‌اند، در حالی که سهم سوخت هسته‌ای تنها ۱.۶ درصد است. دولت هند برای تنوع بخشیدن به منابع انرژی خود برنامه‌های متعددی ارائه کرده است که از جمله آن‌ها می‌توان به ورود بخش خصوصی به صنعت هسته‌ای و درخواست از پالایشگاه‌های داخلی برای رشد تولید گاز خانگی اشاره کرد. با این وجود کارشناسان معتقدند این گذار زمان‌بر خواهد بود.

همانت مالیا، سرپرست تیم پایداری صنعتی در شورای انرژی، محیط زیست و آب در دهلی‌نو، می‌گوید تغییر یک‌شبه این سیستم قابلیت‌پذیر نیست. او در گزارشی که ماه ژوئن برای این شورا تهیه کرد نوشت هند در بخش‌های زغال‌سنگ، نفت و گاز با خطرات درهم‌تنیده‌ای روبرو است که ریشه در وابستگی به واردات، تمرکز تامین‌کنندگان، ظرفیت محدود ذخیره‌سازی، تنگناهای زیرساختی و آسیب‌پذیری مستقیم در برابر نوسانات نرخ جهانی دارد. این گزارش می‌افزاید فشارهای یادشده به طور همزمان خانوارها، صنایع، منابع مالی دولت و نرخ تورم را تحت تاثیر قرار می‌دهد.

مودی در سخنرانی خود با اشاره به لزوم ترویج مصرف بهینه انرژی خبر داد در دوره دوازده ساله ریاست او تعداد شهرهای برخوردار از شبکه گاز لوله‌کشی از ۷۰ شهر به ۷۰۰ شهر بیشتر شدن یافته و ۱۷.۵ میلیون خانوار تحت پوشش قرار گرفته‌اند. این رقم در مقایسه با بیش از ۳۳۰ میلیون خانوار هندی که برای پخت‌وپز به کپسول‌های گاز مایع وابسته‌اند بسیار ناچیز است. اندکی پس از آغاز جنگ، پالایشگاه‌های هند تولید گاز مایع را از حدود ۳۶ هزار تن به بیش از ۵۰ هزار تن در روز رشد دادند. اما نهادهای ناظر انرژی یادآور می‌شوند که حتی همین گاز مایع تولید داخل که حدود ۴۰ درصد نیاز هند را تامین می‌کند، عمدتا از پالایش نفت خام وارداتی به دست می‌آید.

هند به عنوان بخشی از راهبرد بلندمدت خود برای امنیت انرژی تمرکز بیشتری بر تقویت ذخایر استراتژیک دارد. دولت در ماه جاری به قانون‌گذاران بیان کرد این کشور می‌تواند ۵.۳۳ میلیون تن مواد نفتی را در ذخایر راهبردی خود نگه دارد و با احتساب مخازن تجاری ظرفیت ذخیره‌سازی نفت خام و فرآورده‌های نفتی معادل واردات ۷۴ روز کشور را داراست. دهلی‌نو از سوی دیگر در حال مرور گزینه‌هایی مانند نگهداری بخشی از ذخایر خود در امارات متحده عربی است.

ویبواتی گارگ، مدیر بخش آسیای جنوبی در موسسه اقتصاد انرژی و تحلیل مالی، خاطرنشان می‌کند که هند هرچند دارای ذخایر استراتژیک نفت است اما چنین ذخایر بلندمدتی برای گاز مایع ندارد و به همین دلیل نگرانی اصلی بیشتر متوجه مصرف گاز خانگی است.

با محدود شدن عرضه گاز خاورمیانه به دلیل جنگ، هند نیز مانند بسیاری از کشورهای آسیایی برای تامین برق شهرهای خود بار دیگر به زغال‌سنگ روی آورده است. تولید سالانه زغال‌سنگ هند در یک دهه گذشته با جهشی ۷۰ درصدی به ۱.۰۴ میلیارد تن رسیده است. ریتولیا معتقد است جنگ ایران به وضوح نشان داد که چالش فوری هند همان‌قدر که به گذار جامع از نفت مربوط می‌شود به تنوع بخشیدن به منابع تامین و مسیرهای ترانزیت نفت خام نیز گره خورده است. وی می‌افزاید علی‌رغم تلاش‌ها برای تنوع منابع، با توجه به رشد اقتصادی و رشد تقاضا در هند نفت احتمالا تا مدت‌ها بخش مهمی از سبد انرژی این کشور باقی خواهد ماند، حتی اگر سهم آن به تدریج دستخوش تغییر شود.