از اظهارات اقتصادی پزشکیان تا رکوردشکنی بی سابقه تورم؛ فیلم

در برنامه در زمان حاضر تیتر یک، حرف‌های مسعود پزشکیان درباره اقتصاد ایران و تازه‌ترین آمار تورم مردادماه در مرکز توجه قرار دارد. رئیس‌جمهور در آخرین گفت‌وگوی خبری خود از تعیین ارزش بنزین آزاد در سطح ۱۰ هزار تومان و محدودیت منابع دولت برای رشد کالابرگ سخن گفته است؛ مسئلهی که در کنار رشد قابل‌توجه هزینه معیشت خانوار، پرسش‌های مهمی درباره سیاست‌های اقتصادی دولت ایجاد می‌کند. داده‌های مردادماه نیز تصویر چندان امیدوارکننده‌ای ارائه نمی‌دهند: هر سه شاخص اصلی تورم بیشتر شدن یافته و تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه به بالاترین سطوح ثبت‌شده در سری آماری رسیده‌اند.

در ادامه، به سراغ وضعیت محیط کسب‌وکار و ظرفیت پایین فعالیت بنگاه‌ها می‌رویم و تحلیل می‌کنیم فعالان اقتصادی با چه موانعی روبه‌رو هستند. در بخش بین‌الملل، واکنش بازارها به سخنان هاوکیش کوین وارش در جکسون هول، احتمال صعود نرخ بهره آمریکا و اثر آن بر طلا، دلار و بازار سهام را ارزیابی می‌کنیم. علاوه بر این سراغ قرارداد نفتی ترامپ با ونزوئلا و پیامدهای احتمالی آن برای بازار جهانی نفت و آینده اوپک می‌رویم و در پایان کار، علت وقوع سیل ویرانگر نپال را مرور خواهیم کرد.

با «تیتر یک»  شنبه 7 شهریور 1405 همراه باشید.

تورم در مرداد ۱۴۰۵ یک گام دیگر به سمت سطوح بی‌سابقه برداشت. هر سه شاخص اصلی تورم، یعنی ماهانه، نقطه‌به‌نقطه و سالانه، نسبت به تیرماه بیشتر شدن یافته‌اند؛ روندی که از تداوم فشار بر هزینه زندگی خانوارها حکایت دارد.

مطابق داده‌های مرکز آمار، تورم ماهانه از ۳.۱ درصد در تیرماه به ۳.۴ درصد در مرداد رسیده است. تورم نقطه‌به‌نقطه نیز با رشد ۱.۱ واحد درصدی به ۸۹ درصد رسیده و تورم سالانه با جهشی ۳.۹ واحد درصدی، ۶۹.۹ درصد ثبت شده است. به این ترتیب، تورم نقطه‌به‌نقطه و سالانه در مرداد به بالاترین سطح تاریخی خود در سری آماری از سال ۱۳۹۲ رسیده‌اند.

اما پشت این اعداد، تفاوت قابل‌توجهی میان کالاها و گروه‌های مختلف مصرفی وجود دارد. بیشترین تورم ماهانه در مرداد به گروه ارتباطات با ۶.۷ درصد تعلق داشته و پس از آن مبلمان و لوازم خانگی و هتل و رستوران قرار گرفته‌اند. در سوی دیگر، آموزش با تورم ماهانه ۱.۴ درصد کمترین صعود بها را تجربه کرده است.

در میان خوراکی‌ها نیز سبزیجات با تورم ماهانه ۹.۳ درصد رکورددار بوده‌اند. این محور از آن جهت اهمیت بیشتری دارد که خوراکی‌ها سهم بزرگ‌تری از سبد مصرفی خانوارهای کم‌درآمد دارند.

همین مسئله باعث شده فشار تورمی بر دهک‌های پایین بیشتر باشد. تورم ماهانه دهک اول در مرداد ۳.۹ درصد بوده، درحالی‌که این رقم برای دهک دهم ۳.۱ درصد ثبت شده است.

در سطح استانی نیز مازندران بالاترین تورم ماهانه و سمنان، پایین‌ترین نرخ را داشته‌اند.

مجموع این ارقام تصویری روشن ارائه می‌کند: مسئله تورم دیگر صرفاً بیشتر شدن نرخ‌ها نیست؛ نحوه توزیع این صعود ارزش‌ها نیز اهمیت دارد و فشار آن بیش از همه بر خانوارهایی وارد می‌شود که بخش بزرگ‌تری از درآمدشان را صرف نیازهای ضروری می‌کنند.

وقتی در گزارش‌های اقتصادی از «محیط کسب‌وکار» صحبت می‌شود، منظور مجموعه شرایطی است که بر فعالیت بنگاه‌ها اثر می‌گذارد، اما لزوماً در کنترل مستقیم آنها نیست؛ از قوانین و مقررات و ثبات اقتصادی گرفته تا دسترسی به منابع مالی، زیرساخت‌ها و شرایط اجتماعی.

آخرین پایش محیط کسب‌وکار در بهار ۱۴۰۵، که بر پایه نظرسنجی از حدود ۲۹۰۰ فعال اقتصادی انجام شده، تصویری از شرایط بنگاه‌ها در دوره‌ای ارائه می‌کند که اقتصاد ایران تحت تأثیر فضای جنگ قرار داشت.

طبق این گزارش، شاخص ملی محیط کسب‌وکار در بهار به ۶.۲۳ از ۱۰ رسیده؛ هرچه این عدد به ۱۰ نزدیک‌تر باشد، شرایط نامساعدتر است. این شاخص نسبت به زمستان ۱۴۰۴، که ۶.۲۰ بود، اندکی بدتر شده است.

در میان سه بخش اصلی اقتصاد، صنعت با شاخص ۶.۱۳ بهترین و کشاورزی با ۶.۳۲ نامساعدترین وضعیت را داشته‌اند. غیرقابل پیش‌بینی بودن و اصلاحات ارزش مواد اولیه، دشواری تأمین مالی از بانک‌ها و بی‌ثباتی سیاست‌ها، قوانین و مقررات نیز سه چالش مشترک بنگاه‌ها در هر سه بخش بوده‌اند.

در سطح استانی، قم، اصفهان و زنجان بهترین وضعیت را داشته‌اند، درحالی‌که اختلاف شاخص میان بهترین و بدترین استان به ۱.۹ واحد رسیده است.

اما شاید یکی از مهم‌ترین اعداد گزارش، ظرفیت فعالیت بنگاه‌ها باشد. بنگاه‌های اقتصادی در بهار تنها حدود ۳۵ درصد از ظرفیت خود استفاده کرده‌اند؛ رقمی نزدیک به زمستان که خود پایین‌ترین سطح ثبت‌شده در ۲۵ دوره اجرای این طرح بوده است.

در مجموع، این گزارش بیانگر است مسئله کسب‌وکار فقط میزان فروش‌رسانی و سود نیست؛ محیطی که بنگاه در آن فعالیت می‌کند نیز می‌تواند تعیین کند یک شرکت تا چه اندازه توانایی رشد، سرمایه‌گذاری و حتی ادامه فعالیت داشته باشد.

رئیس جمهور در آخرین گفتگوی خبری خود وضعیت اقتصاد ایران را تشریح کرد. در این گفتگو رقم قطعی دولت برای هر لیتر بنزین آزاد معادل ۱۰ هزار تومان انتشار یافت. مرور‌های اکوایران مشخص می‌کند رشد دو برابری ارزش بنزین در بهترین حالت می‌توان حدود ۸ میلیون لیتر از مصرف روزانه بنزین را افت دهد که در این صورت دولت باید طرح‌های مربوط به دورکاری یا نزول سهمیه سوخت را جدی بگیرد. علاوه بر این پزشکیان در این گفتگو از نزول معیشت خانوار نیز سخن به میان آورد و افزود رقم کالابرگ رشد پیدا نخواهد کرد چرا که درآمد دولت کفاف هزینه‌های این طرح را نمی‌دهد.

آخرین آمار تورم از مرداد ماه امسال نیز حاکی از آن است رقم کالابرگ نسبت به بیشتر شدن هزینه‌های خانوار، آب رفته است. طبق این آمار سبد حداقل معیشتی خانوار (اکوایران) نسبت به مرداد سال گذشته ۱۳۱ درصد رشد داشته و به بیش از ۸ میلیون ۶۰۰ هزار تومان رسیده است

در میانه‌های ماه آگوست سیلی ویرانگر و مرگبار در نپال به وقوع پیوست، سیلابی که در ابتدا با زمین لرزه اشتباه گرفته شد و بعدتر روشن شد لرزش زمین ناشی از سقوط قسمتی از یخچال‌های طبیعی هیمالیا در نزدیکی پایتخت نپال بوده است. 

سیل بسیاری از خانه‌ها را شست و ویران کرد. در این قسمت از برنامه تیتر یک تبیین می‌دهیم که علت ویرانی‌های سیل نپال چه بوده است؟

در نشست جکسون هول، بازارها بیش از آنکه منتظر یک سخنرانی معمولی باشند، به دنبال پاسخ یک سؤال مهم بودند: تصمیم بعدی فدرال رزرو چه خواهد بود؟

کوین وارش، رئیس فدرال رزرو، در نخستین حضور خود در جکسون هول بار دیگر بر نگرانی درباره تورم تأکید کرد. او گفت تورم همچنان بالاتر از هدف ۲ درصدی است، شرایط مالی به اندازه کافی محدودکننده نیست و نرخ بهره همچنان مهم‌ترین ابزار فدرال رزرو برای کنترل تورم است. اما نکته تعیین‌کننده، نه محتوای جامعاً تازه، بلکه لحن هاوکیش‌تر او بود.

بازار این پیام را چنین تفسیر کرد که اگر تورم به اندازه کافی با سرعت افت پیدا نکند، صعود نرخ بهره همچنان روی میز است. واکنش بازارها نیز فوری بود: طلا بیش از ۳ درصد سقوط کرد، دلار حدود نیم درصد تقویت شد و بازده اوراق خزانه‌داری آمریکا رشد یافت. همزمان، اس‌اندپی ۵۰۰ حدود ۰.۲۵ درصد و نزدک نزدیک به ۰.۵ درصد افت کردند.

مهم‌تر از همه، احتمال رشد نرخ بهره در نشست اواسط سپتامبر از حدود ۳۵ درصد در روز قبل به نزدیک ۶۰ درصد پس از سخنرانی وارش رسید.

اما یک متغیر می‌تواند معادله را تغییر دهد: بازار کار. اگر گزارش اشتغال هفته آینده بسیار ضعیف باشد، فدرال رزرو باید میان مقابله با تورم و حمایت از اشتغال دست به انتخاب بزند.

بنابراین هنوز مشخص نیست وارش تا چه اندازه واقعاً هاوکیش است. پاسخ نهایی احتمالاً نه در جکسون هول، بلکه در داده‌های تورم و اشتغال و در نهایت، نشست ۱۸ روز آینده فدرال رزرو مشخص خواهد شد.

ترامپ روز جمعه از توافقی با ونزوئلا خبر داد و آن را «بزرگ‌ترین قرارداد نفتی تاریخ جهان» نامید؛ ادعایی که مثل بسیاری از اظهارات او، اغراق‌آمیز به نظر می‌رسد، اما نمی‌توان اهمیت بالقوه این توافق را نادیده گرفت.

ونزوئلا بزرگ‌ترین ذخایر اثبات‌شده نفت جهان را در اختیار دارد، اما سال‌ها تحریم، فساد، بی‌ثباتی سیاسی و مدیریت ناکارآمد باعث شده تولید نفت این کشور به حدود ۱.۲۵ میلیون بشکه در روز محدود شود. حالا قرار است شرکت‌های آمریکایی با سرمایه‌گذاری گسترده، به احیای صنعت نفت ونزوئلا کمک کنند و آمریکا نقش پررنگی در مدیریت این صنعت به دست آورد.

مارکو روبیو ارزش سرمایه‌گذاری خصوصی مورد انتظار را نزدیک به ۱۰۰ میلیارد دلار اظهار داشته و دولت ونزوئلا نیز از توسعه ۱۷ میدان نفتی و درآمد مالیاتی احتمالی ۲۰۹ میلیارد دلاری سخن گفته است.

اما اهمیت این توافق فقط به ونزوئلا محدود نمی‌شود. صعود تولید نفت این کشور می‌تواند معادلات بازار جهانی را تغییر دهد و حتی به تضعیف نقش اوپک منجر شود؛ به‌ویژه اگر ونزوئلا از این سازمان خارج شود. ونزوئلا یکی از اعضای بنیان‌گذار اوپک است و خروج آن، دست‌کم از نظر نمادین، اهمیت زیادی خواهد داشت.

البته مسیر اجرای توافق ساده نیست؛ از ابهامات حقوقی و مآغازیت سیاسی گرفته تا ضعف زیرساخت‌های برق و صادرات نفت و ناامنی داخلی.

حالا سؤال اصلی این است: آیا نفت ونزوئلا می‌تواند برگ برنده نوین ترامپ در بازار انرژی جهان باشد یا این توافق نیز مانند برخی قراردادهای پرسر‌وصدای دیگر، در مسیر اجرا گرفتار خواهد شد؟

بخش سایت‌خوان، صرفا بازتاب‌دهنده گزارش‌ها رسانه‌های رسمی کشور است.