جنگ روایت ها درباره میزان نفت خروجی از تنگه هرمز

مطابق گزارش گروه آنلاین روزنامه دنیای اقتصاد-کسری غفوری؛ اگر سخنان دونالد ترامپ را ملاک قرار دهیم، گویی آرامش دقیق به تنگه هرمز بازگشته است. اگرچه تبادل آتش میان ایران و آمریکا همچنان ادامه دارد، اما رئیس‌جمهور آمریکا روز ۳ سپتامبر (۱۳ شهریور) مدعی شد که جریان  صادرات نفت از تنگه هرمز به وضعیت عادی برگشته است. او ادعا کرد حجم عبور روزانه نفت از این تنگه به «۱۸ میلیون بشکه» رسیده که فاصله چندانی با میانگین ۲۰ میلیون بشکه‌ای پیش از آغاز درگیری‌ها ندارد.

مؤسسات ردیابی کشتی‌ها با تردید به آمار کاخ سفید می‌نگرند. داده‌های شرکت تحلیلی «کپلر» بیانگر است که حجم عبور نفت در هفته منتهی به ۳۰ اوت، زیر ۵ میلیون بشکه در روز بوده است. حتی «مرکز مشترک گزارش‌ها دریایی» وابسته به نیروی دریایی آمریکا نیز نتوانسته گزارش تردد روزانه نزدیک به ۳۰ فروند کشتی خود را با آمارهای تک‌رقمی ردیاب‌های مستقل تطبیق دهد.نشریه «اکونومیست» در کالبدشکافی این شکاف آماری تأکید می‌کند که هیچ‌یک از طرفین انگیزه چندانی برای شفاف‌سازی روش‌های محاسباتی خود ندارند. به گفته شاهین ایرانی‌نژاد، تحلیلگر مؤسسه مشاوره ریسک حاکمیتی GSSI، واشنگتن می‌خواهد به رأی‌دهندگان آمریکایی بقبولاند که هزینه‌های سنگین اسکورت نفتکش‌ها به ثمر نشسته و در مقابل، ایران تمایل دارد تصویر تسلط جامع بر تنگه را حفظ کند. اما آنچه در نهایت اهمیت دارد، واقعیت روی زمین است. هرچه صادرات خلیج فارس محدودتر شود، تهیهاران مجبورند بیشتر به ذخایر استراتژیک متوسل شوند یا نفت را در سایر بازارها با بهای بالاتری بخرند؛ وضعیتی که نرخ نفت برنت را برای نخستین بار از ماه ژوئیه به بالای ۱۰۰ دلار رسانده است.[ امروز جمعه ۲۰ شهریور نفت خام برنت به ۱۱۰ دلار نزدیک شد ]اکنون این پرسش کلیدی مطرح می‌شود که ادعای کدام طرف به حقیقت نزدیک‌تر است؟دستیابی به حقیقت آسان نیست، زیرا بیشتر نفتکش‌ها برای در امان ماندن از حملات احتمالی، فرستنده‌های موقعیت‌یاب خود را خاموش می‌کنند. برخی دیگر که سیگنال می‌فرستند، با پارازیت‌های شدید رادیویی روبه‌رو می‌شوند یا با دستکاری تجهیزات، موقعیت جعلی مخابره می‌کنند. علاوه بر این، اغلب رفت‌وآمدها در دل شب و دور از دید ماهواره‌ها انجام می‌شود. پیچیدگی دیگر به تغییر مالکیت محموله‌ها پیش از ورود به آب‌های آزاد بازمی‌گردد. چند شرکت معدود از جمله مالکان دولتی نفتکش‌ها در خلیج فارس، شرکت «سینوکور» کره جنوبی و مالکان یونانی نظیر «دایناکام»، بخش اعظم ترددها را انجام می‌دهند و محموله‌ها را پس از عبور از تنگه، به‌طور مخفیانه در خارج از آن منتقل می‌کنند.پاملا مانگر، تحلیلگر مؤسسه ردیابی «ورتکسا» بیان می‌دهد که ردیاب‌ها ناچارند ترددها را مطابق بارگیری‌ها، تخلیه‌ها و ناپدید شدن کشتی‌ها در خلیج فارس و ظهور مجدد آن‌ها در خارج از منطقه تخمین بزنند. 

به همین دلیل آمار اولیه معمولاً حداقل میزان ممکن است و با آشکار شدن ترانزیت‌های تازه اصلاح می‌شود. برای نمونه، کپلر آمار تخمینی هفته منتهی به ۱۰ اوت را از ۴.۷ میلیون بشکه در روز به ۷.۲ میلیون بشکه صعود داد.

با فرض تداوم این دست‌کم‌انگاری در سراسر اوت، آمار نهایی کپلر در خاتمه ماه می‌تواند به ۹ میلیون بشکه در روز نزدیک شود؛ رقمی که کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا نیز در ۶ سپتامبر (۱۵ شهریور) به عنوان میانگین هفت‌روزه به آن اشاره کرد. بخشی از اختلاف آمارها به تعاریف گوناگون بازمی‌گردد؛ اینکه آیا آمارها فقط نفت خام را شامل می‌شوند یا فرآورده‌ها را هم در بر می‌گیرند، 

خط محاسباتی دقیقاً در تنگه هرمز است یا دریای عمان، و تاریخ ثبت محموله زمان بارگیری است یا عبور از تنگه یا ظهور مجدد. شرکت‌های تجاری روش محاسباتی خود را شفاف بیان می‌کنند، در حالی که مقامات دولتی تعاریف«دست‌ودل‌بازانه‌تری» را ترجیح می‌دهند.

با این حال، هیچ‌یک از این دلایل رقم ۱۸ میلیون بشکه‌ای ترامپ را توجیه نمی‌کند. شاید او یک روز استثنایی را ملاک قرار داده باشد. 

مؤسسه ورتکسا بیان کرده که از ماه مارس تاکنون تنها در دو روز و با احتساب تمامی فرآورده‌ها، رقم عبور از ۱۶ میلیون بشکه فراتر رفته است. احتمال دیگر این است که ترامپ مسیرهای دور زدن تنگه را هم به آمار افزوده باشد. عربستان از ماه فوریه صادرات از طریق خط لوله شرق به غرب خود را بیشتر شدن داده و صادرات از بنادر دریای سرخ را بین ۱ تا ۳ میلیون بشکه در روز بالا برده است. امارات نیز حدود ۱ میلیون بشکه در روز را به خط لوله فجیره منتقل کرده است. با افزودن اندکی از ظرفیت عمان، ظرفیت مسیرهای جایگزین می‌تواند به حدود ۵ میلیون بشکه در روز برسد.

در هر صورت، اتکا به آمار روزانه گمراه‌کننده است. جریان حمل‌ونقل دریایی نوسان زیادی دارد و میانگین‌های هفتگی تصویر دقیق‌تری ارائه می‌دهند. جان اولت از مؤسسه ارزش‌گذاری «آرگوس مدیا» اشاره می‌کند که تنش‌های متقابل اخیر و تهدیدات علیه نفتکش‌ها، روند رفت‌وآمد را به شدت کم شدن داده است. 

کپلر در ۸ سپتامبر تنها ۸ مورد تردد ثبت کرد، در حالی که هفته قبل از آن این رقم ۲۳ مورد بود. حملات انصارالله یمن به کشتی‌ها و اهداف عربستانی نیز ترانزیت در دریای سرخ را کندتر کرده است.

این وضعیت واقعیت تلخی را پیش روی ترامپ می‌گذارد؛ اینکه آمارهای گذشته تنگه هرمز تضمینی برای آینده نیست و دستاوردها می‌توانند به سرعت معکوس شوند. تبلیغات واشنگتن نتوانسته نرخ بیمه عبور از هرمز را از ۱۰ درصد ارزش کشتی پایین‌تر بیاورد، در حالی که این رقم پیش از درگیری‌ها تنها ۰.۲۵ درصد بود. حتی اگر ادعای ترامپ درباره پاکسازی مین‌ها درست باشد، مین‌های به‌روز می‌توانند شناور شوند یا از سوی ایران دوباره کار گذاشته شوند. علاوه بر این، نیروهای ایرانی همچنان توان بالایی برای هدف قرار دادن نفتکش‌ها دارند.

بازارهای نفت از هم‌اکنون نشانه‌های فشار را بروز داده‌اند.نرخ گازوئیل در آمریکا و اروپا از ۱۹۰ دلار در هر بشکه گذشته که تقریباً دو برابر بها ماه فوریه است. ترامپ می‌تواند هر اندازه که می‌خواهد «جنگ آماری» به راه بیندازد، اما آنچه در نهایت اهمیت دارد این است که سفارشاران در عمل چه میزان از نفت درخواستی خود را دریافت می‌کنند.