نان های خیالی، آردهای واقعی!

ثبت فروش‌رسانی غیرواقعی نان از طریق تراکنش‌های صوری، یکی از شیوه‌های احتمالی سوءاستفاده از سهمیه آرد یارانه‌ای است. در پی کشف کارت‌های بانکی متعدد در برخی نانوایی‌ها این پرسش مطرح شده که سامانه نانینو چگونه تراکنش‌های ساختگی را شناسایی می‌کند؟

طبق گزارش ایسنا، با اجرای طرح هوشمندسازی یارانه آرد و نان، میزان ارائه ثبت‌شده نانوایی‌ها در سامانه نانینو یکی از مبناهای اصلی تعیین سهمیه آرد است. با این حال، کشف صدها کارت بانکی و شواهدی از تراکنش‌های صوری در یک نانوایی در نیکشهر، بار دیگر مسئله نظارت بر مصرف آرد یارانه‌ای و احتمال خروج آن از شبکه رسمی را مطرح کرده است. ایرج عزیزی، مدیرکل تعزیرات حکومتی سیستان و بلوچستان، چهارم مهرماه از این پرونده خبر داد و خبر داد: بخشی از آرد تخصیصی به‌جای استفاده در تولید نان، از شبکه رسمی خارج شده و بخشی از آن نیز به خارج از مرزها قاچاق شده است. این پرونده بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که سازوکارهای نظارتی سامانه نانینو تا چه اندازه می‌توانند از سوءاستفاده احتمالی از تراکنش‌های بانکی و انحراف آرد یارانه‌ای جلوگیری کنند.

محمدجواد کرمی، رئیس کارگروه آرد و نان اتاق اصناف ایران، در گفت‌وگو با این خبرگزاری، درباره سازوکار نظارت بر بازده نانوایی‌ها و احتمال سوءاستفاده از کارت‌های بانکی برای دریافت سهمیه آرد، اظهار کرد: در وضعیت کنونی سامانه نانینو در واحدهای نانوایی سراسر کشور فعال است و تخصیص سهمیه آرد به این واحدها بر پایه میزان عرضه نان انجام می‌شود. در این سامانه برای هر نوع نان، از جمله بربری و لواش، میزان مشخصی آرد در نظر گرفته شده و سهمیه نانوایی مطابق تعداد نان فروخته‌شده و میزان آرد تعریف‌شده برای تولید آن محاسبه می‌شود.

او در پاسخ به پرسشی درباره کشف کارت‌های بانکی متعدد در نانوایی نیکشهر و احتمال استفاده از آن‌ها برای ثبت تراکنش‌های صوری و خروج آرد از شبکه توزیع رسمی، گفت: تاکنون چنین موردی به ما گزارش نشده است؛ بنابراین نمی‌توانم درباره ماهیت کارت‌های کشف‌شده و نحوه استفاده از آن‌ها اظهارنظر کنم. او با اشاره به سازوکار کنترلی سامانه نانینو، افزود: مطابق بیاناتی که مسئولان این سامانه ارائه کرده‌اند، اگر یک کارت بانکی بیش از میزان متعارف برای سفارش نان استفاده شود، تراکنش‌های غیرعادی آن شناسایی شده و در محاسبه سهمیه آرد نانوایی لحاظ نمی‌شود.

به گفته این مقام صنفی، ممکن است یک فرد با کارت بانکی خود یک یا دو بار در روز نان تهیهاری کند، اما اگر تعداد خریداریها از حد متعارف فراتر رود و تراکنش‌های مکرر ثبت شود، سامانه می‌تواند این رفتار را شناسایی کند. به گفته مسئولان مربوطه، این سازوکار برای جلوگیری از تأثیر خریداریهای غیرواقعی بر سهمیه آرد نانوایی‌ها پیش‌بینی شده است.

کرمی در ادامه درباره برخی تخلفات در واحدهای نانوایی، از جمله دریافت هزینه اضافی از مشتریان بابت اقلامی مانند کیسه نان، بیان کرد: بازده نانوایی‌ها در سامانه مطابق میزان مشخصی از آرد و تعداد نانی که باید از آن تولید شود، تعریف شده و هرگونه مغایرت در این زمینه می‌تواند نشان‌دهنده تخلف باشد. برای مثال، زمانی که در سامانه روشن شده باشد از مقدار معینی آرد باید تعداد مشخصی نان تولید شود، واحد نانوایی موظف است ضوابط مربوط به وزن چانه و میزان تولید را رعایت کند. نزول وزن چانه برای رشد تعداد نان یا اقداماتی که موجب مغایرت میان میزان آرد مصرفی و نان تولیدشده شود، تخلف محسوب می‌شود.

مرور گزارش‌های منتشرشده بیانگر است کشف کارت‌های بانکی متعدد در نانوایی‌ها به پرونده نیکشهر محدود نیست. در فروردین ۱۴۰۴، مدیر جهاد کشاورزی خواف از کشف و توقیف ۱۲۲ کارت بانکی در یک نانوایی خبر داد و اظهار داشت:  تحلیل تراکنش‌های احتمالی صوری از طریق سامانه نانینو برای تأیید شدن ابعاد تخلف در دستور کار قرار گرفته است. در ادامه در مرداد ۱۴۰۴، مدیرکل تعزیرات حکومتی کهگیلویه و بویراحمد از کشف ۹۳ کارت بانکی در یک واحد خبازی در یاسوج خبر داد. به گفته این مقام مسئول، در پرونده‌ای مربوط به عرضه خارج از شبکه ۱۲ هزار عدد نان و ثبت تراکنش‌های ساختگی، متخلف به پرداخت دو میلیارد ریال جزای نقدی محکوم شد.