آیا بازدارندگی هسته ای فرانسه مکمل امنیت اروپا است؟

فرانسه با همکاری متحدان اروپایی، نقش خود را به‌عنوان یک قدرت هسته‌ای تقویت و گسترش می‌دهد تا بازدارندگی را در برابر تهدیدات راهبردی بیشتر شدن دهد و این اقدام در شرایطی صورت می‌گیرد که اعتماد اروپا به تضمین‌های امنیتی آمریکا متزلزل شده است.

روزنامه وال استریت ژورنال در گزارشی نوشت، طرحی که امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه آن را «بازدارندگی رو به جلو» نامیده، استقرار جنگنده‌های رافال دارای قابلیت هسته‌ای فرانسه در سراسر اروپا و ایجاد زیرساخت‌ها، ارتباطات، سامانه‌های هشدار زودهنگام و پیوندهای اشتراک اطلاعات با این متحدان را در نظر دارد.

خاویر شاتل، مشاور امور راهبردی ماکرون در کنفرانس امنیتی ورشو گفت: «آنچه این طرح به همراه می‌آورد، یک پیچیدگی تازه برای طرف مقابل است. در ادامه این پروژه گزینه‌های تازه‌ای برای گسترش نیروهای هسته‌ای فرانسه در صورت تشدید هسته‌ای به کشور می‌دهد». 

از زمان اعلام این طرح از سوی ماکرون در ماه مارس، ۱۰ کشور اروپایی از جمله انگلیس، آلمان، لهستان و کشورهای حوزه نوردیک با درجات مختلف مشارکت به این ابتکار فرانسوی پیوسته‌اند. مقامات اروپایی می‌گویند معماری تازه ارتباطات امن، هشدار زودهنگام و اشتراک داده‌ها می‌تواند در صورت ناکامی آمریکا در حفاظت از متحدان ناتو، به دفاع متعارف نیز کمک کند.

در همین رابطه، اسپن بارت آیده، وزیر خارجه نروژ می‌گوید: «اکنون زمانه تنش ژئوپلیتیکی بیشتری است و فرانسه این ظرفیت راهبردی را دارد. طرح فرانسه جایگزین هیچ‌چیز نمی‌شود؛ بلکه مکمل تضمین‌های هسته‌ای موجود که ذیل چتر هسته‌ای ایالات متحده فراهم شده‌اند، به شمار می‌آید». 

دکترین هسته‌ای فرانسه استفاده از سلاح هسته‌ای را زمانی پیش‌بینی می‌کند که «منافع حیاتی» این کشور در معرض خطر باشد. ماکرون در سخنرانی ماه مارس خود که سیاست نوین را عنوان کرد، تکرار کرد که این منافع حیاتی به مرزهای فرانسه محدود نمی‌شود و بُعدی اروپایی دارد: «آیا می‌توانیم بپذیریم که بقای نزدیکترین شرکای ما به خطر بیفتد، بدون آنکه بر منافع حیاتی ما اثر بگذارد؟». 

رئیس جمهور فرانسه در ادامه گفت، کشورش برای نخستین بار در چند دهه اخیر تولید دستگاه‌های هسته‌ای را از سر می‌گیرد و دیگر اندازه ذخایر خود را افشا نخواهد کرد.

پاریس جغرافیای دقیق «منافع حیاتی» خود را عمدا مبهم گذاشته و هرگز تضمین صریحی به متحدان ارائه نکرده است. اما کشورهایی که به باشگاه هسته‌ای خود دعوت کرده، سرنخ‌هایی به دست می‌دهند.

اکنون، این ۱۰ کشور شامل انگلیس، آلمان، هلند، بلژیک، لهستان، یونان، فنلاند، نروژ، سوئد و دانمارک هستند. سه کشور بالتیک که بیشتر در معرض تهدید هستند، در این فهرست قرار ندارند و ایتالیا از پیوستن خودداری کرده است.

الکساندر استاب، رئیس‌جمهور فنلاند در این باره گفت: «ما هیچ برنامه‌ای برای استقرار سلاح هسته‌ای در خاک فنلاند در زمان صلح نداریم. اما برنامه‌هایی برای ایجاد یک دوراهی راهبردی برای طرف مقابل داریم. احساس کردیم برای امنیت‌مان مفید است که داده‌ها به دست آوریم و در این طرح مشارکت کنیم. نمی‌دانیم این ماجرا کجا اتمام می‌یابد؛ احتمالا فرایندی ۱۰ تا ۱۵ ساله است.»

فرانسه زیر نظر شارل دوگل در دهه ۶۰ میلادی، نیروهای هسته‌ای جامعا مستقل و حاکمیتی خود را بیرون از ناتو توسعه داد. این کشور در گروه برنامه‌ریزی هسته‌ای ناتو که آمریکا، دیگر قدرت هسته‌ای اروپا یعنی انگلیس و سایر اعضای ائتلاف را گرد هم می‌آورد، مشارکت ندارد.

آمریکا برنامه جداگانه اشتراک هسته‌ای با چند کشور اروپایی دارد که شامل استقرار سلاح‌های هسته‌ای تاکتیکی روی هواپیماهای متحدان است و هرگونه استفاده از آنها نیازمند اجازه دوگانه کشور متحد و واشنگتن است. بازدارندگی هسته‌ای انگلیس برخلاف فرانسه، به سکوهای ساخت آمریکا متکی است و تحت فرماندهی ناتو قرار دارد.

تردیدها درباره اینکه آمریکا آیا برای یک متحد خطر جنگ هسته‌ای را می‌پذیرد، تازه نیست. این تردیدها یکی از دلایل اصلی بود که دوگل که پس از پرسش از جان اف. کندی در سال ۱۹۶۱ درباره اینکه آیا حاضر است نیویورک را برای نجات پاریس فدا کند، پاسخی نگرفت، به دنبال بازدارندگی مستقل رفت. اما این تردیدها اکنون شدت گرفته‌اند، زیرا دونالد ترامپ به روسیه نزدیک شده، قراردادهای انرژی امضا کرده و بر اوکراین فشار آورده است.

مقامات فرانسوی استدلال می‌کنند بازدارندگی فرانسه معتبرتر است، زیرا امنیت متحدان اروپایی برای پاریس بسیار مستقیم‌تر از واشنگتن اهمیت دارد.

خاویر شاتل، مشاور ماکرون، در کنفرانس امنیتی ورشو گفت: «یک تفاوت میان فرانسه و آمریکا وجود دارد. ما همان جغرافیا را داریم، جزء لاینفک همان قاره هستیم و با همسایگانمان، در معنای گسترده، پیوستگی اقتصادی و اجتماعی داریم.»

اما این به معنای آن نیست که همسایگان فرانسه در تصمیم‌گیری مشارکت خواهند داشت. یک وزیر دولت در یکی از کشورهای اروپایی مشارکت‌کننده در این پروژه با تمسخر گفت: «فرانسوی‌ها به همان اندازه آمریکایی‌ها اجازه می‌دهند ما در بازدارندگی هسته‌ای‌شان مشارکت کنیم.»

طبق گزارش وال استریت ژورنال، حفظ کنترل مفصل فرانسه بر نیروی هسته‌ای، بخشی از تلاشی سنجیده است تا راهبرد «بازدارندگی پیش‌دستانه» را در سراسر طیف سیاسی این کشور از جمله برای حزب راست افراطی «اجتماع ملی» به رهبری مارین لوپن قابل‌قبول سازد؛ کسی که طبق نظرسنجی‌ها، در رقابت‌های انتخاباتی ریاست‌جمهوری بهار آینده پیشتاز است.