دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی خبر داد: پیشنهاد اصلاح و تغییر مبنای محاسبه

دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی ضمن تشریح ابعاد پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی تأکید کرد که بازنگری در فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان با هدف برقراری تناسب میان حقوق واقعی بیمه‌شدگان، حق بیمه پرداختی و مستمری دریافتی، از ضرورت‌های نظام بیمه‌ای کشور است. با این حال، نحوه اجرای اصلاحات و رفع نگرانی‌های موجود درباره آثار آن بر حقوق بیمه‌شدگان، نیازمند گفت‌وگو و تحلیل دقیق است.

علی نصیری‌اقدم در گفت‌وگو با ایسنا، درباره طرح مسئله اصلاح فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان و انتشار خبرهای منتشر شدهی مبنی بر ارائه پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی به مجلس، اظهار کرد: این دغدغه وجود دارد و پیشنهادهایی در این زمینه از گذشته مطرح بوده است. برای مثال، در برنامه ششم توسعه نیز این مسئله مورد توجه قرار گرفت که آیا باید مبنای محاسبه مستمری بر پایه دو سال آخر اشتغال بازنگری شود یا خیر؟ تصور کنید فردی در شرکت‌ها در رده‌های مدیریتی قرار داشته و به تبع آن دریافتی مناسبی هم داشته اما به هر دلیلی با اصلاحات مدیریتی دیگر آن سمت را در اختیار ندارد و اکنون به‌عنوان کارشناس فعالیت می‌کند. حقوق این فرد نزول یافته و در آستانه بازنشستگی قرار دارد. چنین فردی می‌گوید که در دو سال آخر، به اقتضای شرایط روزگار، دیگر در موقعیت شغلی قبلی خود قرار ندارم بنابراین آیا باید تا خاتمه عمر مستمری‌ام بر مبنای حقوق همین دو سال آخر محاسبه شود، در حالی‌که شاید بیش از ۱۰ سال در جایگاه‌های مدیریتی بوده و بر مبنای حقوق بالاتر، کسورات بیمه‌ای پرداخت  کرده است؟

توانایی سوءاستفاده از فرمول فعلی محاسبه مستمری

نصیری‌اقدم با اشاره به فرصت سوءاستفاده از فرمول فعلی محاسبه مستمری افزود: تقلب‌هایی نیز رخ می‌دهد. افرادی هستند که طی سال‌های اشتغال، حق بیمه‌ ناچیزی بر مبنای حداقل مزد پرداخت کرده‌اند اما وقتی به دو سال پایان کاری اشتغال می‌رسند با کارگاه دیگری توافق می‌کنند تا مبنای مزد پرداختی آنها رشد یابد. برای مثال، فردی در دو سال آخر بر مبنای حقوق ۱۰۰ میلیون تومان حق بیمه پرداخت می‌کند و با فرض نرخ ۷درصد، ماهانه ۷ میلیون تومان کسورات می‌پردازد اما در مقابل، می‌خواهد مستمری خود را بر مبنای حقوق ۱۰۰ میلیون تومانی دریافت کند، در حالی‌که طی ۳۰ سال اشتغال، حق بیمه‌ای متناسب با چنین حقوقی نپرداخته است. این وضعیت به زیان همه بیمه‌شدگان است. فرد از یک ظرفیت قانونی استفاده می‌کند اما در عمل منافع سایر بیمه‌شدگان را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهد. به همین دلیل، در برنامه ششم توسعه پیشنهاد شد که محاسبه مستمری صرفاً طبق دو سال آخر نباشد و بازه زمانی طولانی‌تری در نظر گرفته شود که حاصل عکس داد.

دبیر هیأت امنای تأمین اجتماعی با اشاره به تجربه یکی از صندوق‌های بازنشستگی که مستمری را طبق مجموع دوران اشتغال محاسبه می‌کرد، گفت: مجلس در آن زمان تصمیم گرفت این تغییر را برای همه صندوق‌های بیمه‌ای اعمال کند. در خروجی، صندوقی که محاسبات آن بر پایه تمام دوران اشتغال انجام می‌شد و اعضای آن نیز از این روش رضایت داشتند، آسیب دید. بنابراین، فرمول کنونی برقراری مستمری ایراد دارد و نمی‌توان صرفاً با ملاحظات سیاسی یا برای خوشایند دیگران درباره این محور صحبت کرد و از اظهار آن طفره رفت.

اصلاح فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان؛

 ضرورتی انکارناپذیر

وی معتقد است که اصلاح فرمول محاسبه مستمری بازنشستگان ضرورتی است که از گذشته مورد توجه صاحب‌نظران حوزه بیمه و بازنشستگی بوده و نمی‌توان آن را انکار کرد. مساله بعدی این است که با چه فرمولی باید این اصلاح را انجام داد؟ برای مثال، اگر فردی در دهه ۶۰ حقوقی معادل ۹ هزار تومان دریافت می‌کرده است، چگونه باید آن رقم را با حقوق ۸۰ یا ۹۰ میلیون تومانی امروز مقایسه کرد؟ نمی‌توان بدون طراحی یک سازوکار مشخص، حقوق سال‌های گذشته را با ارقام فعلی جمع کرد و بر تعداد سال‌ها تقسیم کرد.

نصیری اقدم با تأکید بر ضرورت طراحی دقیق فرمول جایگزین اظهار کرد: از سوی دیگر، وقتی یک صندوق بر مبنای دو سال آخر مستمری برقرار کرده، برخی افراد نیز در طول دوران اشتغال، خود را با همین قاعده تنظیم کرده‌اند. ممکن است کارفرما با این عنوان که در دو سال آخر مبلغ بیمه فرد را بیشتر شدن می‌دهد، حق بیمه متناسب با حقوق واقعی او را در سال‌های گذشته پرداخت نکرده باشد. اکنون نمی‌توان به‌سادگی همه این سوابق را معکوس کرد و به گذشته بازگشت یا مقررات تازه را عطف به ماسبق کرد. بنابراین، باید ارزیابی شود که آیا تدبیر پیش‌بینی‌شده در پیشنهاد فعلی می‌تواند این مساله را حل کند یا خیر؟

وی درباره روند تدوین پیشنهاد اصلاح قانون تأمین اجتماعی نیز تبیین داد: این طرح در مجلس و با مشارکت تأمین اجتماعی تدوین شده و سپس برای اخذ نظر به دولت ارسال شده است. طبق این پیشنهاد، گذشته تغییر نمی‌کند و آنچه اتفاق افتاده، به قوت خود باقی می‌ماند اما از چهار یا پنج سال آینده، مبنای محاسبه مستمری به‌گونه‌ای تغییر می‌کند که مشخص شود فرد در هر سال، نسبت به حداقل مزد چه میزان حقوق دریافت کرده است. برای مثال، نسبت مزد فرد در سال‌های ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷ محاسبه می‌شود و این نسبت در فرمول محاسبه مستمری اثر می‌گذارد.

عدم اصلاح فرمول مستمری به زیان بیمه‌شدگان است

نصیری‌اقدم با بیان اینکه عدم اصلاح فرمول مستمری در نهایت به ناترازی صندوق بیش از پیش دامن می‌زند، گفت: این مساله به‌صورت سیستماتیک به زیان همه بیمه‌شدگان است.

وی با تأکید بر اینکه دامنه این مبحث به همه گروه‌های شغلی مربوط می‌شود، گفت: کارگر فقط به کارگران ساختمانی و گروه‌های مشابه محدود نیست. همه ما در این تعبیر، کارگر محسوب می‌شویم و بیمه‌شده تأمین اجتماعی هستیم. برای مثال، ممکن است فردی در سال پنجم یا دهم دوران اشتغال خود، به مبنایی که حق بیمه مطابق آن پرداخت می‌شود توجه نداشته باشد و صرفاً دریافتی برایش اهمیت داشته باشد اما اگر در همان سال‌ها فوت کند، مستمری بازماندگان او بر چه مبنایی محاسبه خواهد شد؟

سازوکار فرمول کنونی ناکارآمد است

نصیری‌اقدم افزود: از طرفی دیگر، منابع بیشتری به تأمین اجتماعی وارد می‌شود و سازمان مجبور نخواهد بود برای تأمین تعهدات خود استقراض کند یا پرداخت‌ها را به تعویق بیندازد. این اصلاح یک بازی برد-برد است چراکه این اصلاح، نوعی تغییر در سازوکار است که به ایجاد سازگاری انگیزشی منجر می‌شود یعنی افراد را به سمت اعلام صادقانه داده‌ها و پیگیری وضعیت بیمه‌ای خود سوق می‌دهد. در شرایط فعلی، راهبرد غالب این نیست که افراد پیگیر باشند حق بیمه آنها بر چه مبنایی پرداخت می‌شود. سازوکار فرمول کنونی، طراحی کارآمدی ندارد و ناکارآمد است اما پیشنهادی که مطرح شده، کارآمدی بسیار بیشتری دارد.

اصلاح مورد بحث مربوط به آینده است

دبیر هیأت امنای سازمان تأمین اجتماعی درباره نبود زیرساخت‌های لازم برای تطبیق حقوق سال‌های گذشته با شرایط فعلی و احتمال اعمال سلیقه در محاسبات گفت: اگر قرار بود این پیشنهاد به گذشته بازگردد، این نگرانی وارد بود اما پیشنهاد فعلی ناظر بر این است که از در زمان حاضر به بعد چه باید کرد. نخست باید مردم نسبت به این محور آگاه شوند و از در زمان حاضر وضعیت حقوق و حق بیمه خود را پیگیری کنند. دوم، باید به آنها اطمینان داده شود که اصلاح مورد بحث مربوط به آینده است. سوم، می‌توان فرمول را به‌گونه‌ای طراحی کرد که نگرانی‌های موجود را برطرف کند.