فیشینگ یا کلاهبرداری اینترنتی چیست؟ انواع، نشانه ها و راه های جلوگیری

فیشینگ (Phishing) نوعی کلاهبرداری اینترنتی است که در آن کلاهبردار با جعل هویت یک بانک، سازمان، ارائهگاه یا سرویس معتبر، تلاش می‌کند داده‌ها حساس کاربران را به دست آورد. این گزارش‌ها می‌توانند شامل شماره کارت بانکی، CVV2، رمز دوم پویا، رمز عبور حساب کاربری یا گزارش‌ها هویتی باشند.هدف نهایی این حملات عموماً تخلیه حساب‌های بانکی، دسترسی به دارایی‌های دیجیتال یا سوءاستفاده از هویت افراد است. به یاد داشته باشید هیچ بانک یا شرکت معتبری رمز دوم پویا یا CVV2 شما را از طریق تلفن، پیامک یا پیام‌رسان درخواست نمی‌کند.

اگر تا‌به‌حال پیامکی با این مضمون دریافت کرده‌اید که «حساب شما مسدود شد، برای رفع مسدودی روی لینک زیر کلیک کنید»، با نمونه‌ای از فیشینگ روبه‌رو بوده‌اید.

فیشینگ یکی از روش‌های مهندسی اجتماعی (Social Engineering) است. در مهندسی اجتماعی، مهاجم به‌جای آنکه صرفاً از ضعف‌های فنی یک سیستم استفاده کند تلاش می‌کند با سوءاستفاده از اعتماد، ترس، کنجکاوی یا عجله افراد، آن‌ها را به انجام کاری وادار کند که امنیتشان را به خطر می‌اندازد.در حمله فیشینگ، کلاهبردار معمولاً خودش را نماینده یک مجموعه معتبر معرفی می‌کند و از کاربر می‌خواهد روی لینکی کلیک کند، وارد حساب کاربری شود، گزارش‌ها کارت را وارد کند یا کد تأیید پیامکی را در اختیار او قرار دهد.

گزارش‌های که معمولاً در حملات فیشینگ هدف قرار می‌گیرند عبارت‌اند از:

هدف همه حملات فیشینگ لزوماً سرقت مستقیم پول نیست. گاهی مهاجم قصد دارد حساب کاربری شما را تصاحب کند، از هویتتان سوءاستفاده کند یا به داده‌ها سازمانی و تجاری دسترسی پیدا کند.

کلاهبرداری فیشینگ بر پایه ضعف فنی سیستم‌ها نیست، بلکه خطای انسانی ناشی از دستکاری روانی را هدف قرار می‌دهد. الگوی رایج این حملات در ۴ مرحله پیاده‌سازی می‌شود:

1.طعمه‌گذاری و ایجاد فوریت روانی: ارسال پیام‌هایی با مضامین هشداردهنده (مانند «حساب شما مسدود خواهد شد»، «ابلاغیه قضایی سامانه ثنا») یا وسوسه‌انگیز (مانند «دریافت سود سهام عدالت»، «اینترنت مجانی»).

2.هدایت به درگاه یا سایت جعلی: استفاده از لینک‌های مخرب که ظاهر صفحات ورودی بانک‌ها، درگاه‌های پرداخت، یا شبکه‌های اجتماعی را شبیه‌سازی کرده‌اند.

3.دریافت داده‌ها ورودی: کاربر فریب‌خورده، گزارش‌ها کارت بانکی (شماره ۱۶ رقمی، رمز پویا، تاریخ انقضا و CVV2) را در فیلدهای صفحه جعلی وارد می‌کند.

4.سوءاستفاده بلافاصله: مهاجم از طریق سرورهای واسط، داده‌ها را دریافت کرده و در بازه زمانی اعتبار رمز پویا، تراکنش انتقال وجه یا تهیه آنلاین را نهایی می‌کند.

حملات فیشینگ بسته به کانال ارتباطی و ابزار مورد استفاده مهاجم، در دسته‌بندی‌های گوناگونی قرار می‌گیرند:

ارسال پیامک‌های انبوه با سرشماره‌های ناشناس یا شبیه‌سازی‌شده که حاوی لینک‌های آلوده هستند. در ایران، بیشترین سهم فیشینگ پیامکی مربوط به پیامک‌های جعلی سامانه ثنا (قوه قضائیه)، یارانه، و سهام عدالت است که از کاربر درخواست پرداخت مبلغ ناچیزی (مانند ۵۰۰۰ تومان) برای احراز هویت دارند و او را به درگاه پرداخت ساختگی هدایت می‌کنند.

تماس تلفنی با قربانی تحت عنوان کارمند بانک، رادیو، سازمان مالیاتی یا اپراتورهای مخابراتی. مهاجم با بهره‌گیری از تکنیک‌های جعل شماره (Caller ID Spoofing) و با ادعای برنده شدن در قرعه‌کشی یا بروز مشکل در حساب، کاربر را وادار به خواندن کد پیامک‌شده یا مراجعه به دستگاه خودپرداز می‌کند.

ایجاد کانال‌ها یا ربات‌های تلگرامی با عناوینی مثل شارژ ارزان، فالوور مجانی یا وام فوری. این ربات‌ها کاربران را به لینک‌های پرداخت غیررسمی ارجاع داده و داده‌ها حساب آن‌ها را ذخیره می‌کنند.

روش فیزیکی کلاهبرداری که در آن قطعه‌ای سخت‌افزاری به نام اسکیمر (Skimmer) روی شیار ورودی کارت در دستگاه‌های POS نامعتبر یا خودپردازها نصب می‌شود. هم‌زمان با کشیدن کارت، داده‌ها مغناطیسی ذخیره شده و با ثبت رمز توسط ارائهنده یا دوربین مخفی، کارت بانکی کپی می‌شود.

این حمله به یک فرد یا سازمان مشخص هدایت می‌شود. کلاهبردار از قبل درباره قربانی تحقیق می‌کند (نام، شغل، همکاران) و پیامی جامعاً شخصی‌سازی‌شده می‌فرستد مثلاً ایمیلی شبیه ایمیل مدیرتان با درخواست پرداخت فوری.

کلاهبردار کپی دقیقی از سایت یک بانک، فروش‌رسانیگاه یا درگاه پرداخت می‌سازد. صفحه جامعاً واقعی به نظر می‌رسد، اما گزارش‌های که وارد می‌کنید برای کلاهبردار ارسال می‌شود. در برخی حمله‌ها، مهاجم بین شما و سایت اصلی قرار می‌گیرد و شرح ورود را همزمان ثبت می‌کند. به این روش «مرد میانی» (Man-in-the-Middle) می‌گویند.

کلاهبردار QR کدی برای شما می‌فرستد یا روی پوستر و فاکتور می‌چسباند که به‌جای درگاه واقعی، شما را به صفحه‌ای جعلی می‌برد. قبل از پرداخت، آدرس صفحه‌ای که باز می‌شود را حتماً مرور کنید.

کلاهبردار یک وای‌فای عمومی جعلی با نامی شبیه وای‌فای کافه، هتل یا فرودگاه می‌سازد. وقتی به آن وصل شوید، ترافیک شما را می‌بیند و ممکن است رمزها را ثبت کند. در وای‌فای عمومی از وارد کردن گزارش‌ها بانکی خودداری کنید.

در پاپ‌آپ، پنجره‌ای شبیه پنجره بانک روی سایت اصلی نمایش داده می‌شود. در تب‌نبینگ،صفحه جعلی در تب‌های غیرفعال مرورگر کاربر جایگزین صفحه اصلی شده و پس از بازگشت کاربر، مجدداً فرم لاگین را نمایش می‌دهد.

فیشینگ، فارمینگ و اسکیمینگ همگی ممکن است به سرقت اطلاعات یا زیان مالی منجر شوند، اما روش اجرای آن‌ها متفاوت است.

فارمینگ (Pharming) روشی است که در آن مهاجم تلاش می‌کند کاربر را به یک وب‌سایت جعلی هدایت کند حتی ممکن است کاربر تصور کند آدرس درست را وارد کرده است.این اتفاق می‌تواند از طریق دستکاری تنظیمات DNS، روتر یا دستگاه کاربر رخ دهد. در برخی حملات، آلودگی سیستم نیز بخشی از فرایند است.

تفاوت اصلی فارمینگ با فیشینگ رایج این است که در فیشینگ معمولاً کاربر با یک پیام یا طعمه به مقصد جعلی هدایت می‌شود، اما در فارمینگ ممکن است مسیر دسترسی به سایت دستکاری شده باشد.

اسکیمینگ (Skimming) به استخراج یا کپی غیرمجاز تبیینات کارت با استفاده از ابزارهای دستکاری‌شده گفته می‌شود. برای مثال، مهاجم ممکن است از قطعه‌ای مخفی روی دستگاه کارت‌خوان یا خودپرداز استفاده کند تا داده‌ها کارت را ثبت کند.

بنابراین، استفاده از POS یا ATM دستکاری‌شده را نباید از نظر فنی همان فیشینگ دانست هرچند هر دو روش می‌توانند بخشی از یک کلاهبرداری مالی باشند.

یکی از مهم‌ترین موقعیت‌هایی که کاربران در معرض فیشینگ قرار می‌گیرند، پرداخت اینترنتی است. پیش از وارد کردن شرح کارت، این موارد را تحلیل کنید.

1.روی لینک‌های پیامک و ایمیل کلیک نکنید. آدرس سایت را مستقیماً در مرورگر تایپ کنید یا از اپلیکیشن رسمی استفاده کنید.
2.رمز دوم پویا و CVV2 را به هیچ‌کس ندهید. نه به کارمند بانک، نه به پشتیبانی، نه به دوستان و آشنایان.
3.پیش از پرداخت، آدرس صفحه را مرور کنید و مطمئن شوید روی دامنه معتبر باز شده است.
4.ورود دومرحله‌ای را فعال کنید برای ایمیل، شبکه‌های اجتماعی و حساب‌های مالی.
5.از رمزهای قوی و متفاوت استفاده کنید و برای چند سرویس، رمز یکسان انتخاب نکنید.
6.پیام‌های مشکوک با لینک جایزه یا قرعه‌کشی را حذف کنید، حتی اگر از طرف یک آشنا آمده باشد ممکن است حساب او هک شده باشد.
7.در وای‌فای عمومی سفارش یا ورود به حساب بانکی انجام ندهید.
8.مرورگر، سیستم‌عامل و آنتی‌ویروس را به‌روز نگه دارید.
9.تراکنش‌های حساب خود را مرتب ارزیابی کنید و پیامک‌های بانکی را فعال نگه دارید.
10.از روش‌های پرداخت مطمئن استفاده کنید و به عرضهگاه‌هایی که مجوز و درگاه معتبر ندارند، اعتماد نکنید.

اگر گزارش‌ها بانکی خود را در یک صفحه مشکوک وارد کرده‌اید، رمز خود را در اختیار فرد دیگری گذاشته‌اید یا متوجه برداشت غیرمجاز شده‌اید، با سرعت اقدام کنید. لازم نیست منتظر بمانید تا برداشت دیگری انجام شود باید با سرعتاً سلسله‌مراتب زیر را طی کنید:

1.مسدودسازی فوری کارت بانکی:

2.انتقال مانده حساب (در صورت داشتن کارت دیگر):

3.مستندسازی شواهد:

4.ثبت شکایت در پلیس فتا:

۵. اگر برنامه‌ای نصب کرده‌اید، دستگاه را تحلیل کنید

فیشینگ فقط مشتریان را هدف قرار نمی‌دهد. مهاجمان ممکن است با جعل نام و هویت یک ارائهگاه، از مشتریان آن پول دریافت کنند یا با فریب کارکنان به حساب‌های سازمانی دسترسی پیدا کنند.اگر صاحب کسب‌وکار اینترنتی هستید، این اقدامات را در نظر بگیرید:

از سوی دیگر بهتر است کارکنان درباره تشخیص ایمیل‌های مشکوک، جعل هویت مدیران و روش‌های گزارش رخدادهای امنیتی آموزش ببینند.

با پیشرفت راهکارهای مالی و تصویب قوانین بانک مرکزی و شاپرک، شبکه پرداخت کشور مجهز به زیرساخت‌های نظارتی پیشرفته شده است. شرکت‌های پرداخت‌یار، نهادهای مالی رسمی هستند که تحت نظارت مستقیم بانک مرکزی و شاپرک مجوز فعالیت دریافت کرده و ابزارهای پرداخت را با بالاترین استانداردهای امنیتی به کسب‌وکارها و خریداریاران عرضه می‌کنند.

ما در زرین‌پال به‌عنوان پرداخت‌یار دارای مجوز از بانک مرکزی و متصل به شبکه شاپرک فعالیت می‌کنیم. صفحه پرداخت کارت‌های بانکی از طریق شبکه شاپرک و با رمز دوم پویا انجام می‌شود. ما هرگز رمز دوم، CVV2 یا رمز کارت شما را از طریق تلفن، پیامک یا پیام‌رسان درخواست نمی‌کنیم. اگر پیام یا تماسی به نام زرین‌پال دریافت کردید و در اصالت آن تردید داشتید، از راه‌های ارتباطی رسمی روی سایت ما با ما در تماس باشید.برای اطمینان از مجوز فعالیت، می‌توانید فهرست شرکت‌های پرداخت‌یار تأییدشده را در سایت رسمی شاپرک ببینید.

فیشینگ روشی برای فریب کاربران و سرقت گزارش‌ها حساس است که می‌تواند از طریق پیامک، ایمیل، تماس تلفنی، شبکه‌های اجتماعی یا صفحات جعلی انجام شود. ظاهر رسمی یک پیام یا سایت، به‌تنهایی نشانه اعتبار آن نیست.

برای محافظت از گزارش‌ها خود، آدرس سایت و درگاه پرداخت را مرور کنید، رمزها و کدهای تأیید را در اختیار دیگران قرار ندهید، از مسیرهای رسمی استفاده کنید و تراکنش‌های بانکی را زیر نظر داشته باشید.اگر گزارش‌ها بانکی شما افشا شد یا برداشت غیرمجاز رخ داد، زمان را از دست ندهید: با بانک تماس بگیرید، کارت را مسدود کنید، رمزهای افشاشده را تغییر دهید و مبحث را از مسیرهای رسمی پیگیری کنید.

درگاه پرداخت بدون دغدغه تسویه و قطعی درگاه پرداخت

✓  دسترسی به ۶ درگاه پرداخت

✓  کارمزد ماه اول مجانی

✓  تسویه مستقیم و روزانه، حتی در روزهای تعطیل

بله؛ اگر کاربر فریب بخورد و رمز پویای پیامک‌شده را به همراه شرح کارت در صفحه جعلی وارد کند، کلاهبردار می‌تواند تا پیش از ابطال رمز (عموماً ۱۲۰ ثانیه)، تراکنش را در سیستم بانکی نهایی کند. همواره هنگام دریافت رمز پویا، به متن پیامک بانک و مبلغ درج‌شده در آن دقت کنید.

بله، در صورتی که بلافاصله پس از سرقت از طریق تماس با پلیس فتا و مراجع قضایی اقدام شود، حساب مقصد مسدود شده و قابلیت ردگیری وجوه و استرداد آن از طریق احکام دادگاه وجود خواهد داشت.

روی لوگوی اینماد در پایین سایت کلیک کنید؛ آدرس صفحه‌ای که باز می‌شود باید حتماً روی دامنه رسمی enamad.ir باشد و داده‌ها صاحب امتیاز با نام سایت همخوانی داشته باشد.

پیامک واقعی معمولاً لینک ورود یا تأیید گزارش‌ها نمی‌خواهد. اگر تردید داشتید، لینک را باز نکنید و با شماره رسمی بانک تماس بگیرید.

نوشته فیشینگ یا کلاهبرداری اینترنتی چیست؟ انواع، نشانه‌ها و راه‌های جلوگیری اولین بار در مجله زرین‌پال. پدیدار شد.