قبل از باور کردن هر خبری این توصیه قرآنی را بخوانید

طبق گزارش شهرآرانیوز، بضیرت توانایی دیدن حقیقت در پسِ ظاهر اتفاقات است نعمتی که قرآن کریم بر آن تأکید دارد و آن را راهی برای رهایی انسان از قضاوت‌های عجولانه، فریب، شایعه و تصمیم‌های نادرست می‌داند.در زمان حاضره که خجم شرح و سرعت انتشار گزارش‌ها، فرصت تفکر و تامل را از انسان می‌گیرد بازگشت به آموزه‌های قرآنی درباره بصیرت می‌تواند راهگشای انتخاب‌های آگاهانه‌تر باشد.

انسان در طول زندگی بار‌ها در موقعیت انتخاب قرار می‌گیرد از تصمیم‌های ساده روزمره گرفته تا انتخاب‌های مهم خانوادگی، اجتماعی، اقتصادی و اعتقادی. آنچه در این مسیر اهمیت دارد. تنها داشتن بیانات نیست بلکه توانایی تشخیص درست از نادرست و دیدن پیامد‌های انتخاب‌هاست. قرآن کریم این توانایی را با مفاهیمی همچون بصیرت، تفکر، تعقل و تدبر تبیین می‌کند.

خداوند در آیه ۱۰۸ سوره یوسف می‌فرماید: «قُلْ هَذِهِ سَبِیلِی أَدْعُو إِلَى اللَّهِ عَلَىٰ بَصِیرَةٍ أَنَا وَمَنِ اتَّبَعَنِی»؛ بگو این راه من است که با بصیرت و بینایی به سوی خدا دعوت می‌کنم من و پیروانم چنین هستیم. این آیه بیانگر است که حرکت در مسیر حق نباید بر پایه تقلید کورکورانه، هیجان یا برداشت‌های سطحی باشد، بلکه شناخت و آگاهی باید مبنای رفتار انسان قرار گیرد.

یکی از مهم‌ترین جلوه‌های بصیرت قرآنی، پرهیز از پذیرش شتاب‌زده گزارش‌ها و شرح است. خداوند در آیه ۶ سوره حجرات می‌فرماید: «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا إِنْ جَاءَکُمْ فَاسِقٌ بِنَبَإٍ فَتَبَیَّنُوا أَنْ تُصِیبُوا قَوْمًا بِجَهَالَةٍ فَتُصْبِحُوا عَلَىٰ مَا فَعَلْتُمْ نَادِمِینَ»؛  به این معنا که ای کسانی که ایمان آورده‌اید اگر شخصی فاسق خبری برای شما آورد درباره آن تحقیق کنید تا مبادا از روی ناآگاهی به گروهی آسیب برسانید و سپس از کرده خود پشیمان شوید.

این آیه یکی از روشن‌ترین مبانی قرآنی برای سواد رسانه‌ای و مسئولیت‌پذیری در برابر داده‌ها است. مطابق این آموزه انسان مومن نباید هر خبری را بدون تحلیل بپذیرد یا آن را برای دیگران بازنشر کند زیرا یک قضاوت نادرست می‌تواند به آبرو، اعتبار و حتی زندگی افراد آسیب بزند.

در همین راستا، قرآن کریم در آیه ۳۶ سوره اسراء نیز انسان را از پیروی چیزی که به آن علم ندارد بازمی‌دارد و می‌فرماید: «وَلَا تَقْفُ مَا لَیْسَ لَکَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَالْبَصَرَ وَالْفُؤَادَ کُلُّ أُولَٰئِکَ کَانَ عَنْهُ مَسْئُولًا»؛ از آنچه به آن آگاهی نداری پیروی نکن زیرا گوش و چشم و دل و همه مورد سؤال قرار خواهند گرفت. این آیه مسئولیت انسان در برابر شنیده‌ها، دیده‌ها و باورهایش را یادآوری می‌کند و حاکی از آن است که تصمیم درست، نیازمند عبور از ظواهر و رسیدن به شناخت است.

در روایات اهل‌بیت (ع) نیز بر اهمیت بصیرت در عمل تأکید فراوانی شده است. در کتاب شریف کافی، از امام صادق (ع) نقل شده است: «الْعَامِلُ عَلَى غَیْرِ بَصِیرَةٍ کَالسَّائِرِ عَلَى غَیْرِ الطَّرِیقِ، لَا یَزِیدُهُ سُرْعَةُ السَّیْرِ إِلَّا بُعْداً»؛ کسی که بدون بصیرت و آگاهی عمل می‌کند مانند کسی است که در مسیری غیر از راه درست حرکت می‌کند و سرعت رفتنش چیزی جز دورتر شدن از مقصد برای او به همراه ندارد. این روایت به‌خوبی مشخص می‌کند که صرف تلاش و سرعت در تصمیم‌گیری تضمین‌کننده رسیدن به حاصل مطلوب نیست بلکه شناخت مسیر، مقدم بر شتاب در حرکت است.

از سوی دیگر، امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۲۸ نهج‌البلاغه می‌فرمایند: «إِنَّمَا الدُّنْیَا مُنْتَهَى بَصَرِ الْأَعْمَى، لَا یُبْصِرُ مِمَّا وَرَاءَهَا شَیْئاً»؛ دنیا نهایت دید انسان نابیناست و او چیزی فراتر از آن نمی‌بیند. این سخن را می‌توان یادآور محدودیت نگاه سطحی انسان دانست نگاهی که تنها به سود و زیان فوری توجه دارد و از پیامد‌های اخلاقی و معنوی انتخاب‌ها غافل می‌ماند.

بصیرت قرآنی علاوه بر این به معنای تصمیم‌گیری بر پایه خشم، ترس، تعصب یا هیجان‌های زودگذر نیست. انسان بصیر پیش از قضاوت، تحقیق می‌کند پیش از انتخاب، پیامد‌ها را می‌سنجد و در برابر سخنان و رفتار دیگران، انصاف و عدالت را کنار نمی‌گذارد.

در نهایت بصیرت تنها یک فضیلت فردی نیست بلکه ضرورتی اجتماعی نیز به شمار می‌رود. جامعه‌ای که افراد آن پیش از پذیرش شایعات تحقیق می‌کنند در برابر فریب و تحریف هوشیارند و تصمیم‌های خود را بر پایه آگاهی می‌گیرند کمتر گرفتار تنش، بی‌اعتمادی و قضاوت‌های نادرست می‌شود. از نگاه قرآن بصیرت چراغی است که مسیر انتخاب را روشن می‌کند چراغی که اگر خاموش شود حتی سریع‌تر‌ترین حرکت‌ها نیز ممکن است انسان را از مقصد حقیقی دور کند.

عضو شوید: آخرین گزارش‌ها کشور را در این صفحه اینستاگرام دنبال کنید