امید، معجزه نیست؛ حرکت است

گاهی برای فهم درد‌های در زمان حاضر و پیدا کردن راه نجات، باید به غبارآلودترین تقاطع‌های تاریخ سفر کرد؛ به روز‌های پیچیده پس از رحلت پیامبر (ص). مدینه در آن روزگار، شهری نبود که یک‌باره ازهم بپاشد یا مردمش احکام دین را کنار بگذارند.

ظاهر جامعه، جامعا آراسته بود؛ آدم‌ها همچنان به‌ظاهر اهل نماز و روزه بودند و صدای اذان هر روز از مأذنه‌ها به گوش می‌رسید، اما در باطن، فاجعه‌ای خاموش درحال رخ دادن بود: روح حقیقت پای «عافیت‌طلبی» قربانی می‌شد. فضا آن‌قدر غبارآلود و پرهزینه شد که خیلی‌ها ترجیح دادند در گوشه امن خانه‌هایشان بمانند، چشم روی انحراف ببندند و با سکوتشان، منتظر بمانند تا شاید مسیر جامعه خودبه‌خود اصلاح شود.

اشتباه محاسباتی و ویرانگر آن جامعه ظاهرالصلاح، دقیقا در همین نقطه رقم خورد؛ آنها فکر می‌کردند با دست روی دست گذاشتن و فرار از میدان دفاع از حق، از رنج‌ها و دردسر‌ها درامان می‌مانند. آنها از یک قاعده قطعی در سنت‌های هستی غافل بودند؛ قاعده‌ای که می‌گوید: «هزینه سازش و انفعال، همیشه از هزینه مقاومت، بیشتر است.» تن دادن به آن سکوت مصلحت‌اندیشانه، شاید در کوتاه‌مدت حاشیه امنی برای زندگی روزمره‌شان ساخت، اما در درازمدت، شرف انسانی‌شان را لکه‌دار کرد و روانشان را برای همیشه از آرامش حقیقی وجدان، محروم ساخت.

دربرابر این انجماد و سکوت فراگیر، فاطمه (س) ایستاده است؛ زنی که اگر قرار بود کسی در آن زمانه به گوشه انزوا پناه ببرد و منتظر بماند، فقط او بود. داغ سنگین فقدان پدر بر جانش نشسته است، امیرالمؤمنین (ع) را در اوج تنهایی و غربت می‌بیند و از همه توان‌فرساتر، تن خودش از جراحت‌های عمیق می‌سوزد.

با یک حساب‌وکتاب عادی، این حجم از آسیب روحی و جسمی، مفصل‌ترین عذر برای نشستن، گریستن و دست کشیدن از تقلاست. در چنین نقطه‌ای که گویی تمام در‌ها بسته شده و انسان به یک بن‌بست مفصل رسیده است، وسوسه‌انگیزترین کار این است که تسلیم تاریکی شوی و منتظر یک معجزه آسمانی بمانی. اما او با همان تن مجروح، نشان داد که قرار نیست دستی از غیب به‌جای انسانِ مسئولیت‌پذیر کاری کند. او منتظر بیداری خودبه‌خودی جامعه نماند؛ از جا برخاست و شبانه به در خانه تک‌تک مهاجر و انصار رفت تا وجدان‌های به‌خواب‌رفته را بیدار کند.

دقیقا از دل همین روایت و این حرکت کوبنده است که می‌توانیم ناب‌ترین برداشت را از مفهوم «امید» داشته باشیم. سیره فاطمی به ما ثابت می‌کند که امید، یک دلخوشی منفعلانه، یک حس روانی انتزاعی یا انتظار کشیدن برای وقوع معجزه نیست؛ امید، نفسِ «حرکت» است. امید یعنی وقتی تمام جهان پیرامونت تاریک شده است، با وجود جراحت‌ها قدم برداری.

این برداشت از فاطمیه، خط بطلانی است بر تمام بهانه‌هایی که ما امروز برای توجیه انفعالمان می‌تراشیم. لحظاتی در زندگی فردی یا اجتماعی هرکدام از ما هست که دربرابر دیوار‌های بلند ناکامی خسته می‌شویم، از ایستادن پای ارزش‌هایمان، احساس تنهایی می‌کنیم و روان خسته‌مان فرمان می‌دهد که ما هم همرنگ جماعت خاموش شویم.

اما درس بزرگ این ایام برای انسان سرگردان امروز، این است که در دل بحران‌ها نباید منتظر معجزه ماند. اشکی که در این شب‌ها می‌ریزیم، چشمه‌ای برای شستن غبار یأس از جان است تا یادمان بماند که برای عبور از بن‌بست‌های روزگار، امیدواری یعنی حتی با تنی خسته و دستانی خالی، به‌سمت روشنایی حرکت کنیم.

عضو شوید: آخرین گزارش‌ها کشور را در این صفحه اینستاگرام دنبال کنید