هشدار یک روانشناس: روزی ۳۰ دقیقه هیچ کاری نکنید!

مطابق بیانات انتشار یافته شهرآرانیوز؛ محبوبه مرادی، روان‌شناس بالینی و مشاور، با اشاره به نقش سکوت و استراحت ذهنی در صعود خلاقیت و توانایی حل مسئله، می‌گوید: حتماً برای شما هم پیش‌آمده که ساعت‌ها برای حل یک مشکل یا نوشتن یک متن خلاقانه تلاش کرده‌اید، اما هرچه بیشتر فکر کرده‌اید، کمتر به برآیند رسیده‌اید؛ در مقابل، گاهی درست زمانی که مشغول حمام‌کردن، ظرف شستن یا قدم‌زدن هستید، ناگهان راه‌حل همان مسئله به ذهنتان می‌رسد. این تجربه جالب مشخص می‌کند که همیشه لازم نیست برای پیداکردن پاسخ، بیشتر به ذهنمان فشار بیاوریم؛ گاهی کافی است کمی به آن فرصت بدهیم.

مرادی با بیان اینکه مغز ما در شرایط مختلف از شیوه‌های متفاوتی برای پردازش داده‌ها استفاده می‌کند، بیان می‌دهد: «وقتی تمام توجهمان را روی یک مبحث می‌گذاریم و سعی می‌کنیم با تمرکز زیاد مسئله‌ای را حل کنیم، مغز در حالت تمرکز مستقیم قرار می‌گیرد. در این وضعیت، ذهن تلاش می‌کند گزارش‌ها مرتبط با همان محور را مرور و پردازش کند. اما وقتی برای مدتی از آن کار فاصله می‌گیریم و اجازه می‌دهیم ذهنمان آزادانه حرکت کند، مغز از کار نمی‌افتد؛ بلکه وارد شکل دیگری از فعالیت می‌شود.»

وی ادامه می‌دهد: «در این شرایط، شبکه پیش‌فرض مغز فعال‌تر می‌شود؛ شبکه‌ای که می‌توان آن را به یک اتاق فکر پنهان در ذهن تشبیه کرد. در این اتاق فکر، خاطرات، تجربه‌های گذشته، آموخته‌ها و حتی شرحی که شاید در نگاه اول هیچ ارتباطی با مسئله فعلی ما نداشته باشند، کنار هم قرار می‌گیرند و ارتباطات تازه‌ای می‌سازند. گاهی همین ارتباط‌های تازه باعث می‌شوند راه‌حلی به ذهنمان برسد که با ساعت‌ها فکرکردن مستقیم نتوانسته بودیم پیدایش کنیم.»

این روان‌شناس بالینی با اشاره به یکی از عادت‌های رایج زندگی در روز جاری می‌گوید: «ما تقریباً هیچ فرصتی برای تنها ماندن با ذهن خودمان باقی نگذاشته‌ایم. کافی است چند دقیقه در صف منتظر بمانیم، بین دو کار استراحت کنیم یا برای مدتی بیکار باشیم؛ خیلی زود سراغ تلفن همراه می‌رویم، پیام‌ها را تحلیل می‌کنیم، موسیقی گوش می‌دهیم یا پادکست و گزارش‌ها پخش می‌کنیم. انگار حتی چند دقیقه سکوت هم برایمان دشوار شده است!»

وی نخستین راهکار برای تقویت خلاقیت ذهنی را تمرین سکوت و کنارآمدن با لحظات بدون محرک می‌داند و بیان می‌دهد: «بهتر است در طول روز، حدود ۲۰ تا ۳۰ دقیقه را به خودمان و ذهنمان اختصاص دهیم؛ زمانی که در آن خبری از تلفن همراه، موسیقی، پادکست، گزارش‌ها و صفحه‌نمایش نباشد. شاید در ابتدا کمی عجیب یا حتی خسته‌کننده به نظر برسد، اما لازم است به خودمان اجازه دهیم گاهی هیچ کار خاصی انجام ندهیم و صرفاً در لحظه حضور داشته باشیم.»

این مشاور با اشاره به اینکه برای این تمرین نیازی به برنامه‌ریزی پیچیده نداریم، می‌گوید: «می‌توانیم پیاده‌روی کنیم، بدون هدفون به صدای محیط گوش بدهیم، از پنجره به خیابان نگاه کنیم یا حتی هنگام ظرف شستن و مرتب کردن خانه، تلفن همراه را کنار بگذاریم. همین فعالیت‌های ساده و تکراری می‌توانند فرصتی برای آرام‌تر شدن ذهن و شکل‌گیری ایده‌های تازه فراهم کنند.»

مرادی دومین راهکار را فاصله گرفتن هوشمندانه از مسئله در زمان مواجهه با بن‌بست ذهنی می‌داند و می‌گوید: «حتماً برایتان پیش آمده که هرچه بیشتر به یک مبحث فکر می‌کنید، بیشتر احساس سردرگمی می‌کنید. در چنین شرایطی بهتر است به‌جای اینکه مدام به خودتان فشار بیاورید، برای مدتی مسئله را کنار بگذارید. می‌توانید کمی قدم بزنید، یک فعالیت ساده انجام دهید یا به خودتان استراحت بدهید. گاهی ذهن درست در همین فاصله کوتاه، فرصت پیدا می‌کند گزارش‌ها را مرتب کند و به ارتباط‌هایی برسد که پیش از آن متوجهشان نشده بودیم.»

وی تأکید می‌کند: «فاصله گرفتن از یک مسئله به معنای فرار کردن از آن یا بی‌توجهی به مسئولیت‌ها نیست؛ بلکه نوعی استراحت هدفمند است که به ذهن فرصت می‌دهد از زاویه دیگری به محور نگاه کند. البته این به معنای آن نیست که هر ایده‌ای حتماً در زمان استراحت به ذهن می‌رسد، اما فراهم کردن فرصت سکوت و کم شدن محرک‌های بیرونی می‌تواند زمینه بروز خلاقیت را بیشتر کند.»

این روان‌شناس بالینی در پایان کار خاطرنشان می‌کند: «ما معمولاً تصور می‌کنیم هرچه بیشتر و سخت‌تر فکر کنیم، زودتر به جواب می‌رسیم؛ در حالی که ذهن انسان همیشه به تمرکز مداوم نیاز ندارد. همان‌طور که بدن برای بازیابی انرژی به استراحت احتیاج دارد، ذهن هم به لحظاتی برای آرام گرفتن و پردازش داده‌ها نیازمند است.»

منبع: فارس